ام آر آی (MRI) چیست؟ آمادگی، مراحل و عوارض

ام آر آی (MRI) روشی برای دیدن داخل بدن است که با یک آهنربای بسیار قوی و امواج رادیویی، تصویرهای دقیقی از مغز، نخاع، مفصل‌ها و اندام‌های داخلی تهیه می‌کند. پزشک معمولا وقتی آن را درخواست می‌کند که معاینه، عکس ساده یا سونوگرافی برای روشن شدن علت درد، ضعف، آسیب یا یک توده کافی نبوده است. انجام آن به آمادگی و بررسی ایمنی خاص خودش نیاز دارد، به‌ویژه در کسانی که فلز یا وسیلهٔ کاشته‌شده در بدن دارند.

ام آر آی (MRI) چیست و چگونه کار می‌کند؟

ام آر آی یا تصویربرداری تشدید مغناطیسی، روشی بدون پرتو برای دیدن داخل بدن است. دستگاه با یک میدان مغناطیسی قوی و امواج رادیویی، از اتم‌های هیدروژن موجود در آب و چربی بدن سیگنال‌های ضعیفی می‌گیرد و رایانه این سیگنال‌ها را به تصویرهای مقطعی و دقیق از مغز، نخاع، مفصل‌ها و اندام‌های داخلی تبدیل می‌کند.

بدن انسان پر از آب است و هستهٔ هر اتم هیدروژن، که پروتون نام دارد، مثل یک آهنربای بسیار کوچک رفتار می‌کند. وقتی بیمار داخل دستگاه قرار می‌گیرد، این آهنرباهای ریز در جهت میدان قوی دستگاه ردیف می‌شوند. سپس دستگاه یک موج رادیویی کوتاه می‌فرستد و این نظم را برای لحظه‌ای به هم می‌زند.

وقتی موج قطع می‌شود، پروتون‌ها به حالت قبل برمی‌گردند و در همین برگشت سیگنال ضعیفی آزاد می‌کنند. سرعت این برگشت در چربی، آب، ماهیچه، بافت مغز و بافت ملتهب یکسان نیست. به همین دلیل ام آر آی بافت‌های نرمی را از هم جدا می‌کند که در عکس ساده یا حتی سی تی اسکن تقریبا شبیه هم دیده می‌شوند.

قدرت آهنربای دستگاه با واحدی به نام تسلا سنجیده می‌شود و بیشتر دستگاه‌های رایج ۱٫۵ یا ۳ تسلا هستند، یعنی ده‌ها هزار برابر قوی‌تر از میدان مغناطیسی زمین. هر بررسی هم از چند سکانس تشکیل می‌شود، یعنی چند سری تصویر با تنظیمات متفاوت که هر کدام چربی، آب، التهاب یا خون را بهتر نشان می‌دهد.

ام آر آی با تزریق و بدون تزریق چه فرقی دارد؟

ام آر آی با تزریق همان ام آر آی معمولی است که در میانهٔ آن ماده حاجبی به نام گادولینیوم در رگ دست تزریق می‌شود تا رگ‌ها، التهاب، عفونت و بعضی توده‌ها روشن‌تر دیده شوند. ماده حاجب یعنی دارویی که تفاوت بافت‌ها را در تصویر پررنگ‌تر می‌کند. گادولینیوم در این دارو به یک مولکول محافظ چسبیده است تا در بدن آزاد نشود، و در کسی که کلیه‌های سالم دارد، بیشتر آن طی حدود یک روز با ادرار دفع می‌شود.

بیشتر ام آر آی‌های زانو، بررسی‌های معمول ستون مهره و بسیاری از ام آر آی‌های مغز بدون تزریق انجام می‌شوند. در مقابل، برای بررسی تومور، حملهٔ فعال ام اس، عفونت، ستون مهره‌ای که قبلا جراحی شده، بعضی توده‌های کبد و کلیه و ام آر آی قلب معمولا تزریق لازم است. پزشک معالج و رادیولوژیست تزریق را بر اساس سؤال پزشکی پیشنهاد می‌کنند. بیمار پیش از تزریق از دلیل و خطرهای آن آگاه می‌شود و رضایت می‌دهد، و اگر آن را نپذیرد، راه‌های جایگزین با او بررسی می‌شود.

ام آر آی برای چیست و برای چه کسانی مناسب است؟

ام آر آی وقتی درخواست می‌شود که پزشک به جزئیات بافت نرم نیاز دارد، مثل مغز و نخاع، دیسک و عصب‌های ستون مهره، رباط و غضروف مفصل، و اندام‌هایی مانند کبد، لوزالمعده، رحم، پروستات و قلب. در بسیاری از موارد، ابتدا عکس ساده، سونوگرافی یا سی تی اسکن انجام می‌شود و ام آر آی قدم بعدی است.

ام آر آی شکم و لگن برای بررسی توده‌های کبد، فیبروم رحم، اندومتریوز و پروستات به کار می‌رود. نوعی از آن به نام MRCP، مجاری صفراوی و مجرای لوزالمعده را بدون تزریق نشان می‌دهد و برای یافتن سنگ مجرای صفراوی کاربرد دارد. ام آر آی قلب هم کار عضلهٔ قلب، التهاب آن و جای آسیب ناشی از سکتهٔ قلبی را نشان می‌دهد.

ام آر آی مغز برای چیست؟

ام آر آی مغز برای یافتن علت تشنج، سکتهٔ مغزی، ام اس، تومور، عفونت یا خونریزی‌های کوچک و بررسی سردردهایی که نشانهٔ هشدار دارند به کار می‌رود. در سکتهٔ مغزی، نوع خاصی از تصویرهای ام آر آی آسیب مغز را از همان ساعت‌های اول نشان می‌دهد، در حالی که سی تی اسکن در این زمان ممکن است طبیعی باشد. با این حال، در اورژانس معمولا اول سی تی اسکن گرفته می‌شود، چون سریع‌تر است و خونریزی را خوب نشان می‌دهد.

سرگیجهٔ ماندگار، کم‌شنوایی یک‌طرفه، مشکلات هورمونی مربوط به غدهٔ هیپوفیز و بررسی فراموشی هم از دلیل‌های رایج درخواست آن هستند. بیشتر سردردهای معمولی، مثل میگرن و سردرد عصبی، با شرح حال و معاینه تشخیص داده می‌شوند و به ام آر آی نیاز ندارند.

ام آر آی کمر و گردن

ام آر آی کمر و گردن برای دیدن دیسک، عصب‌ها، نخاع و کانال ستون مهره انجام می‌شود و بیشتر در دیسک کمر یا گردن، تنگی کانال نخاع و فشار روی ریشهٔ عصب کاربرد دارد. پزشک معمولا وقتی آن را درخواست می‌کند که درد تیرکشنده به پا یا دست پس از چند هفته درمان بهتر نشده باشد، یا بی‌حسی و ضعف عضلات به‌تدریج بدتر شود.

در کمردرد تازه و بدون نشانهٔ هشدار، معمولا در هفته‌های اول نیازی به ام آر آی نیست، چون بیشتر این دردها خودبه‌خود بهتر می‌شوند. اما کمردردی که با تب، کاهش وزن بی‌دلیل، سابقهٔ سرطان، اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع یا ضعف ناگهانی پاها همراه باشد، به تصویربرداری سریع نیاز دارد.

ام آر آی زانو

ام آر آی زانو برای دیدن پارگی مینیسک، آسیب رباط صلیبی و رباط‌های کناری، ساییدگی غضروف و کوفتگی استخوان پس از ضربه یا پیچ خوردن زانو درخواست می‌شود. عکس ساده استخوان را خوب نشان می‌دهد، اما مینیسک و رباط در آن دیده نمی‌شوند. به همین دلیل زانویی که پس از آسیب قفل می‌شود، خالی می‌کند یا ورم ماندگار دارد، معمولا با ام آر آی بررسی می‌شود. در آرتروز زانو، عکس سادهٔ ایستاده اغلب برای تشخیص کافی است.

چه کسانی نباید ام آر آی انجام دهند؟

ام آر آی برای کسانی که بعضی وسایل کاشتنی یا فلز خاصی در بدن دارند، فقط پس از بررسی دقیق انجام می‌شود و در بعضی موارد انجام آن ممکن نیست. این موارد پیش از تعیین نوبت باید به مرکز گفته شوند:

• برای کسی که باتری قلب یا شوک‌دهندهٔ قلب (ICD) دارد، ام آر آی معمولا وقتی انجام می‌شود که کل مجموعه، یعنی خود دستگاه و همهٔ سیم‌های آن، «سازگار با ام آر آی در شرایط مشخص» باشد، سیم رهاشده‌ای در بدن نمانده باشد و دست‌کم حدود شش هفته از کاشت گذشته باشد. مراکز این حالت را «ام آر آی کاندیشنال» هم می‌نامند، یعنی ام آر آی با شرایط تعیین‌شدهٔ سازنده، تنظیم دستگاه پیش و پس از تصویربرداری و نظارت تیم قلب مجاز است و خطر آن کنترل می‌شود. دستگاه‌های قدیمی‌تری که این ویژگی را ندارند هم همیشه مانع کامل نیستند و اگر ام آر آی ضروری باشد، بعضی مراکز تخصصی آن را با برنامهٔ مشترک متخصص قلب و رادیولوژیست انجام می‌دهند.
• برای کسی که دستگاه تحریک عمقی مغز، محرک نخاعی، محرک عصب واگ، محرک عصب ساکرال یا پمپ دارویی کاشتنی دارد، ام آر آی فقط با شرایط ویژهٔ همان مدل انجام می‌شود و گاهی انجام آن ممکن نیست.
• برای کسی که کاشت حلزون دارد، بسته به مدل دستگاه، ام آر آی یا با شرایط خاص انجام می‌شود یا ممکن نیست.
• در شانت مغزی با دریچهٔ قابل‌تنظیم، که مایع اضافهٔ مغز را تخلیه می‌کند، آهنربای دستگاه ممکن است تنظیم دریچه را تغییر دهد، پس دریچه پس از ام آر آی بررسی و در صورت نیاز دوباره تنظیم می‌شود.
• گیرهٔ آنوریسم مغز تا وقتی نوع آن و سازگاری‌اش با ام آر آی در مدارک جراحی ثبت نشده باشد، ناایمن به حساب می‌آید.
• احتمال ذرهٔ فلزی در چشم، که در جوشکاران، تراشکاران و کسانی با سابقهٔ آسیب فلزی به چشم وجود دارد، با عکس ساده یا سی تی اسکن چشم بررسی می‌شود و تا وجود ذره رد نشود یا ذره خارج نشود، ام آر آی انجام نمی‌شود.
• ترکش یا گلولهٔ باقی‌مانده در بدن، که در بسیاری از جانبازان دیده می‌شود، به‌ویژه اگر نزدیک چشم، نخاع یا رگ‌های بزرگ باشد، باید پیش از هر تصمیمی با عکس ساده یا سی تی اسکن ارزیابی شود.

بیماری که به دستگاه‌های تنفس یا پایش ناسازگار با میدان مغناطیسی وابسته است، ممکن است با سی تی اسکن یا روش دیگری بررسی شود. اگر وزن یا دور بدن از ظرفیت میز و تونل دستگاه بیشتر باشد، این موضوع هم گاهی مانع انجام آن می‌شود.

ام آر آی چگونه انجام می‌شود؟

روز انجام ام آر آی، کار با پر کردن پرسش‌نامهٔ ایمنی و گفت‌وگو با کارشناس تصویربرداری شروع می‌شود. سپس بیمار لباس مخصوص می‌پوشد، روی میز باریک دستگاه دراز می‌کشد و روی ناحیهٔ مورد بررسی قطعه‌ای به نام کویل قرار می‌گیرد. کویل گیرندهٔ سیگنال است و برای ام آر آی مغز، شبیه کلاهی مشبک دور سر بسته می‌شود.

میز آهسته به داخل تونل دستگاه می‌رود و کارشناس از اتاق کناری و از پشت شیشه کار را کنترل می‌کند. بیمار صدای کارشناس را از بلندگو می‌شنود و یک توپ کوچک زنگ خطر در دست دارد. فشار دادن این توپ کارشناس را خبر می‌کند و او می‌تواند بی‌درنگ تصویربرداری را متوقف کند و با بیمار صحبت کند.

هر سکانس از چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و در این مدت حتی حرکت کم هم تصویر را تار می‌کند، به همین دلیل در بررسی شکم بیمار گاهی باید چند ثانیه نفسش را نگه دارد. اگر تزریق لازم باشد، ماده حاجب از راه آنژیوکت، یعنی لولهٔ باریکی که پیش از شروع در رگ دست قرار می‌گیرد، وارد بدن می‌شود و پس از آن چند سکانس دیگر گرفته می‌شود. در پایان، میز از تونل بیرون می‌آید و بیمار اگر آرام‌بخش نگرفته باشد، بلافاصله به خانه برمی‌گردد.

آمادگی قبل از ام آر آی

آمادگی قبل از ام آر آی بیشتر شامل بیرون آوردن همهٔ فلزها، پاسخ دقیق به پرسش‌نامهٔ ایمنی و برای بعضی نواحی، ناشتا بودن است. جواهر، ساعت، سنجاق سر، پیرسینگ، سمعک، کمربند، کلید، تلفن همراه و کارت بانکی بیرون از اتاق می‌مانند، چون میدان مغناطیسی دستگاه، که همیشه و حتی بدون حضور بیمار روشن است، نوار کارت‌ها را پاک می‌کند و اشیای آهنی را با سرعت به سمت دستگاه می‌کشد. بیشتر مراکز لباس مخصوص می‌دهند، زیرا زیپ، دکمهٔ فلزی، سیم لباس زیر و بعضی لباس‌های ورزشی با الیاف نقره‌ای ممکن است گرم شوند یا تصویر را خراب کنند.

پرکردگی، روکش، بریج و ایمپلنت دندان مانع ام آر آی نیستند، ولی ممکن است تصویر نواحی نزدیک را مخدوش کنند. دندان مصنوعی متحرک، پروتز پارسیل یا پلاک متحرک ارتودنسی که فلز دارد، پیش از تصویربرداری خارج می‌شود. ارتودنسی ثابت معمولا از نظر ایمنی مشکلی ایجاد نمی‌کند، ولی باید به کارشناس گفته شود، چون بسته به ناحیهٔ بررسی ممکن است تصویر صورت و بخش جلویی مغز را مخدوش کند.

برای ام آر آی شکم و MRCP معمولا چند ساعت ناشتایی لازم است، اما در بیشتر ام آر آی‌های مغز، ستون مهره و زانو خوردن و آشامیدن محدودیتی ندارد. برای ام آر آی لگن ممکن است دستورهای خاصی دربارهٔ پر یا خالی بودن مثانه یا آماده‌سازی روده داده شود. داروهای همیشگی معمولا طبق روال مصرف می‌شوند، مگر آنکه مرکز تصویربرداری دستور دیگری بدهد.

اگر تزریق در کار باشد، از همه دربارهٔ بیماری کلیه سؤال می‌شود و بسته به روش مرکز، از کسانی که بیماری کلیه، دیابت یا فشار خون بالا دارند یا سن بالاتری دارند، جواب آزمایش اخیر کراتینین، که نشانگر کار کلیه است، خواسته می‌شود. همراه داشتن نامهٔ پزشک و تصویرها و گزارش‌های قبلی هم به مقایسه کمک می‌کند.

نکته: کارت یا برگهٔ مشخصات هر وسیلهٔ کاشته‌شده، و در صورت امکان خلاصهٔ پروندهٔ جراحی، نشان می‌دهد که ام آر آی با آن وسیله مجاز است یا نه. بدون این مدارک، بسیاری از مراکز تصویربرداری را به روز دیگری موکول می‌کنند.

ام آر آی درد دارد؟ مدت و تعداد جلسات

ام آر آی درد ندارد، هرچند ممکن است چند حس گذرا به همراه داشته باشد. گرم شدن خفیف بدن در طول تصویربرداری شایع است و بعضی افراد گزگز یا پرش خفیف عضلات را حس می‌کنند که از روشن و خاموش شدن سریع سیم‌پیچ‌های دستگاه ناشی می‌شود. در دستگاه‌های قوی‌تر، سرگیجهٔ گذرا یا طعم فلزی در دهان هم ممکن است پیش بیاید. برخلاف این گرمای ملایم و عمومی، گرمای شدید یا موضعی، سوزش یا درد باید همان لحظه با فشار دادن توپ زنگ خطر به کارشناس اطلاع داده شود.

بیشتر ناراحتی‌ها از دراز کشیدن طولانی و بی‌حرکت، صدای بلند دستگاه و فضای تنگ تونل ناشی می‌شوند. در ام آر آی با تزریق، سوزن آنژیوکت دردی کوتاه و شبیه خون‌گیری دارد. کسی که به دلیل درد کمر یا گردن نمی‌تواند مدتی به پشت دراز بکشد، بهتر است پیش از نوبت دربارهٔ مسکن با پزشکش مشورت کند.

صدای دستگاه از روشن و خاموش شدن همان سیم‌پیچ‌ها ایجاد می‌شود و به شکل ضربه، بوق یا وزوز بلند شنیده می‌شود. این صدا بدون گوشی یا گوش‌گیر ممکن است وزوز گوش یا کاهش موقت شنوایی ایجاد کند، به همین دلیل محافظ گوش برای همه لازم است.

برای ام آر آی نیازی به بی‌حسی یا بیهوشی نیست، مگر برای کسی که نمی‌تواند بی‌حرکت بماند. کودکان خردسال اغلب به آرام‌بخشی عمیق یا بیهوشی کامل نیاز دارند و در بزرگسالان، اضطراب شدید، درد، اختلال حرکتی یا اختلال شناختی دلیل استفاده از آرام‌بخش است. در این موارد، مرکز پیش از نوبت دستور ناشتایی مشخصی می‌دهد.

بیشتر ام آر آی‌ها در یک جلسه تمام می‌شوند. گاهی به دلیل حرکت بیمار، کیفیت پایین تصویر یا دیدن یک یافتهٔ مشکوک، تکرار بخشی از کار یا انجام ام آر آی دوم با تزریق لازم می‌شود.

ام آر آی چقدر طول می‌کشد؟

ام آر آی معمولا بین ۱۵ تا ۶۰ دقیقه طول می‌کشد و مدت دقیق آن به ناحیه، تعداد سکانس‌ها و نیاز به تزریق بستگی دارد. ام آر آی زانو یا یک ناحیه از ستون مهره اغلب حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه وقت می‌گیرد و ام آر آی مغز با تزریق کمی بیشتر طول می‌کشد. ام آر آی قلب یا بررسی هم‌زمان چند ناحیه ممکن است از یک ساعت هم بگذرد. زمان پذیرش، پر کردن فرم‌ها و تعویض لباس را هم باید به این مدت اضافه کرد.

ام آر آی روباز چیست؟

ام آر آی روباز دستگاهی است که به‌جای تونل بسته، دو صفحهٔ آهنربا در بالا و پایین دارد و اطراف بیمار باز می‌ماند. این دستگاه برای افراد مبتلا به ترس از فضای بسته، که کلاستروفوبیا نام دارد، افراد بسیار چاق و کودکانی که یکی از والدین باید کنارشان بماند، راحت‌تر است. با این حال، بیشتر دستگاه‌های روباز میدان مغناطیسی ضعیف‌تری دارند و به همین دلیل ممکن است تصویرشان وضوح کمتری داشته باشد یا جلسه طولانی‌تر شود.

برای بررسی‌های ظریف، مثل ام آر آی قلب، پروستات یا جزئیات ریز مغز، معمولا دستگاه تونلی ترجیح داده می‌شود. راه میانه، دستگاه‌های تونلی با دهانهٔ گشادتر هستند که فضای بیشتری دارند و کیفیت تصویرشان در حد دستگاه‌های معمولی است. بستن چشم‌ها، آینهٔ کوچک روی کویل، گفت‌وگوی مداوم با کارشناس و در صورت نیاز، آرام‌بخشی که پزشک پیش از نوبت تجویز کرده، تحمل فضای بسته را آسان‌تر می‌کنند.

جواب ام آر آی چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟

جواب ام آر آی گزارشی است که رادیولوژیست، یعنی پزشک متخصص تصویربرداری، پس از بررسی صدها تصویر می‌نویسد. این گزارش ساختارهای ناحیهٔ بررسی‌شده و یافته‌های غیرطبیعی را با محل و اندازه شرح می‌دهد و با جمع‌بندی رادیولوژیست تمام می‌شود. بیرون‌زدگی دیسک، پارگی رباط، توده، التهاب و خونریزی از نمونه‌های این یافته‌ها هستند.

اگر تصویرهای قبلی در دسترس باشد، رادیولوژیست یافته‌ها را با آن‌ها مقایسه می‌کند و گاهی بررسی تکمیلی پیشنهاد می‌دهد. پزشک معالج این گزارش را کنار شرح حال و معاینه تفسیر می‌کند و تصمیم درمانی را بر اساس همهٔ این‌ها می‌گیرد.

ام آر آی آن‌قدر حساس است که تغییرهای بی‌اهمیت را هم نشان می‌دهد. برای مثال، برآمدگی خفیف دیسک یا فرسودگی مهره‌ها در ام آر آی بسیاری از افراد میانسالی که هیچ کمردردی ندارند هم دیده می‌شود. به همین دلیل، کلمه‌های نگران‌کنندهٔ گزارش لزوما به معنای بیماری جدی یا نیاز به جراحی نیستند.

کیفیت جواب به حرکت بیمار، فلز نزدیک ناحیهٔ بررسی، مثل پلاتین در همان مفصل، قدرت میدان دستگاه و انتخاب درست سکانس‌ها و تزریق بستگی دارد. این جواب وضعیت همان روز را نشان می‌دهد و جدا از پیگیری‌های برنامه‌ریزی‌شده در بیماری‌هایی مثل ام اس، تومورها و بعضی آنوریسم‌ها، که روند بیماری و اثر درمان را می‌سنجند، تکرار ام آر آی معمولا فقط وقتی لازم می‌شود که علائم تغییر کند.

تفاوت ام آر آی و سی تی اسکن

سی تی اسکن با اشعهٔ ایکس کار می‌کند و سریع‌تر است، اما ام آر آی پرتو یونیزان ندارد و بافت‌های نرم را با جزئیات بیشتری نشان می‌دهد. سی تی اسکن معمولا در چند دقیقه تمام می‌شود و برای اورژانس، ضربهٔ سر، خونریزی حاد مغز، شکستگی‌های پیچیده، ریه و سنگ کلیه انتخاب رایج‌تری است. ام آر آی برای نخاع، دیسک، رباط و مینیسک، ام اس، تومورهای مغز و بسیاری از توده‌های کبد و لگن ارزش بیشتری دارد. جدول زیر این دو روش را با عکس ساده و سونوگرافی مقایسه می‌کند.

عوارض ام آر آی چیست و آیا خطرناک است؟

ام آر آی برای بیشتر افراد خطرناک نیست و اگر قواعد ایمنی رعایت شود، در کسی که فلز یا وسیلهٔ کاشته‌شده در بدن ندارد، آسیب ماندگاری ایجاد نمی‌کند. خطر فلز و وسایل کاشته‌شده، که ممکن است در میدان مغناطیسی جابه‌جا شوند، داغ شوند یا از کار بیفتند، با بررسی پیش از نوبت و پرسش‌نامهٔ ایمنی کنترل می‌شود.

با این حال، امواج رادیویی حتی بدون فلز هم ممکن است پوست را بسوزانند. این سوختگی بیشتر در جایی رخ می‌دهد که دو بخش از پوست با هم تماس پیدا کنند و حلقه‌ای بسته تشکیل دهند، مثل پاهای روی هم انداخته، مچ‌های پا که به هم می‌خورند یا دست‌های قفل‌شده در هم، یا جایی که پوست با دیوارهٔ تونل یا سیم‌ها تماس دارد. به همین دلیل، کارشناس بین بدن و دستگاه پد می‌گذارد و دست‌ها و پاها باید در طول جلسه باز و جدا از هم بمانند.

بعضی رنگ‌های تاتو و آرایش دائم، مثل تاتوی ابرو و خط چشم، ذرات آهن دارند و ممکن است گرم شوند و سوزش ایجاد کنند یا به‌ندرت باعث سوختگی سطحی شوند. چسب‌های دارویی پوستی که لایهٔ فلزی دارند هم ممکن است پوست زیرشان را بسوزانند، به همین دلیل دربارهٔ برداشتن آن‌ها پیش از نوبت با پزشک مشورت می‌شود. پمپ انسولین و حسگر قند خون هم پیش از ورود به اتاق جدا می‌شوند.

عوارض ام آر آی با تزریق

عوارض ام آر آی با تزریق معمولا خفیف و گذرا هستند، مثل حس سرما در محل تزریق، سردرد، تهوع یا طعم فلزی در دهان، و واکنش جدی به گادولینیوم نادر است. واکنش شبه‌حساسیتی، مثل کهیر، خارش یا عطسه، در کمتر از یک درصد تزریق‌ها و معمولا بسیار کمتر از آن رخ می‌دهد. واکنش شدید همراه با تنگی نفس یا افت فشار بسیار نادر است و حدود یک بار در هر ده هزار تزریق یا کمتر دیده می‌شود. کسی که قبلا به ماده حاجب ام آر آی واکنش نشان داده، باید این موضوع را پیش از نوبت بگوید تا پزشک دربارهٔ نیاز به تزریق یا داروی پیشگیری تصمیم بگیرد.

در بیماری شدید کلیه، دفع گادولینیوم کند می‌شود. فیبروز سیستمیک نفروژنیک، بیماری نادری که پوست و بافت‌های داخلی را سفت و ضخیم می‌کند، بیشتر در بیماران مبتلا به بیماری شدید و مزمن کلیه، بیماران دیالیزی یا کسانی با آسیب حاد کلیه دیده می‌شد که انواع ناپایدارتر گادولینیوم دریافت کرده بودند. با انواع پایدارتر امروزی و بررسی کار کلیه پیش از تزریق، موارد تازهٔ آن بسیار نادر است.

مقدار بسیار کمی از گادولینیوم ممکن است سال‌ها در بافت‌هایی مثل مغز باقی بماند. انواع ناپایدارتر گادولینیوم رسوب بیشتری به جا می‌گذارند و هرچند تاکنون زیانی از این رسوب ثابت نشده، اهمیت درازمدت آن هنوز به‌طور کامل روشن نیست. به همین دلیل، ماده حاجب فقط وقتی تزریق می‌شود که به تشخیص چیزی اضافه کند و انواع پایدارتر آن ترجیح داده می‌شوند.

مراقبت‌های بعد از ام آر آی

بیشتر افراد بلافاصله پس از ام آر آی به کار و زندگی عادی برمی‌گردند و به مراقبت خاصی نیاز ندارند. غذا خوردن، آشامیدن، رانندگی و مصرف داروهای همیشگی محدودیتی ندارد، مگر برای کسی که آرام‌بخش یا بیهوشی گرفته است. چند کار ساده پس از جلسه به ایمنی و استفادهٔ درست از جواب کمک می‌کند.

• نوشیدن آب بیشتر پس از تزریق اختیاری است و ثابت نشده که دفع ماده حاجب را سریع‌تر کند. محدودیت مایعاتی که پزشک برای بیماری قلب یا کلیه تعیین کرده، همچنان رعایت می‌شود.
• کبودی کوچک در محل آنژیوکت طبیعی است و طی چند روز از بین می‌رود.
• کسی که آرام‌بخش یا بیهوشی گرفته، باید با یک همراه بزرگسال به خانه برود و تا ۲۴ ساعت، یا مدت طولانی‌تری که مرکز تعیین می‌کند، رانندگی نکند، با دستگاه‌های خطرناک کار نکند، نوشیدنی الکلی ننوشد و تصمیم مهمی نگیرد.
• کسی که باتری قلب یا شوک‌دهنده دارد، پیش از ترک مرکز باید دستگاهش دوباره بررسی و به تنظیم قبلی برگردانده شود.
• گزارش و تصویرها برای پزشک معالج برده می‌شوند و برای مقایسه در ام آر آی‌های بعدی نگه داشته می‌شوند.

در کنار این بایدها، چند کار را نباید انجام داد. گزارش ام آر آی نباید پیش از تفسیر پزشک معالج مبنای تصمیم به جراحی یا قطع دارو قرار گیرد. برای گرفتن نظر دوم هم نباید ام آر آی را در مرکز دیگری تکرار کرد، چون همان تصویرها را می‌توان به رادیولوژیست دیگری نشان داد.

قطع شیردهی پس از تزریق ماده حاجب لازم نیست، چون مقدار بسیار ناچیزی از آن وارد شیر می‌شود و از همین مقدار هم تنها بخش کوچکی از رودهٔ نوزاد جذب می‌شود. مادری که همچنان نگران است، می‌تواند به انتخاب خودش تا ۱۲ یا ۲۴ ساعت شیرش را بدوشد و دور بریزد.

پرسش‌های متداول