آنفلوانزا: علائم، تفاوت با سرماخوردگی و روش‌های درمان

آنفلوانزا عفونتی ویروسی در دستگاه تنفسی است که دستگاه تنفسی فوقانی و گاهی ریه‌ها را درگیر می‌کند و ناشی از ویروس‌های آنفلوانزا نوع A و B است. این بیماری هرساله در فصل پاییز و زمستان به‌صورت اپیدمی‌های فصلی در بسیاری از کشورها از جمله ایران شیوع می‌یابد و برخلاف سرماخوردگی معمولی، اغلب علائم شدیدتری دارد و در گروه‌های پرخطر می‌تواند به عوارض جدی منجر شود.

آنفلوانزا چیست و چه تفاوتی با سرماخوردگی دارد؟

آنفلوانزا بیماری عفونی دستگاه تنفسی است که توسط ویروس‌های آنفلوانزا، عمدتا از دو نوع A و B، ایجاد می‌شود. این ویروس‌ها هرساله دستخوش تغییرات ژنتیکی جزئی می‌شوند و همین موضوع دلیل اصلی نیاز به واکسیناسیون سالانه است. آنفلوانزا و سرماخوردگی هر دو بیماری تنفسی ویروسی‌اند و علائم مشابهی مانند گلودرد، آبریزش بینی و سرفه دارند، اما از نظر شدت و شروع علائم تفاوت روشنی با هم دارند. سرماخوردگی معمولا به‌آرامی و با علائم خفیف آغاز می‌شود، در حالی‌که آنفلوانزا اغلب به‌طور ناگهانی با تب بالا، درد عضلانی و خستگی شدید شروع می‌شود. عامل ایجادکنندهٔ سرماخوردگی معمولا رینوویروس‌هاست، در حالی‌که آنفلوانزا اختصاصا ناشی از ویروس آنفلوانزا (Influenza virus) است.

علائم آنفلوانزا چیست؟

علائم آنفلوانزا معمولا ظرف یک تا چهار روز پس از قرارگیری در معرض ویروس و به‌شکل ناگهانی ظاهر می‌شوند. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• تب نسبتا بالا (اغلب بالای ۳۸ درجهٔ سلسیوس) همراه با لرز
• درد عضلانی و مفصلی منتشر
• سردرد
• خستگی و ضعف شدید که می‌تواند تا چند هفته ادامه یابد
• سرفهٔ خشک
• گلودرد
• آبریزش یا گرفتگی بینی

در برخی افراد، به‌ویژه کودکان، تهوع، استفراغ و اسهال نیز ممکن است دیده شود، هرچند این علائم گوارشی در بزرگسالان کمتر شایع است. شدت خستگی و درد عضلانی از ویژگی‌های متمایزکنندهٔ آنفلوانزا نسبت به سرماخوردگی معمولی است.

علل و عوامل خطر آنفلوانزا چیست؟

آنفلوانزا از طریق قطرات تنفسی حاصل از سرفه، عطسه یا صحبت‌کردن فرد آلوده منتقل می‌شود و همچنین می‌تواند از طریق تماس دست با سطوح آلوده و سپس تماس دست با دهان، بینی یا چشم منتقل شود. دورهٔ واگیری از یک روز پیش از شروع علائم تا حدود پنج تا هفت روز بعد از آن ادامه دارد. عوامل زیر خطر ابتلا یا شدت بیماری را افزایش می‌دهند:

• سن بالای ۶۵ سال یا سن زیر ۵ سال، به‌ویژه زیر ۲ سال
• بارداری
• بیماری‌های زمینه‌ای مانند آسم، دیابت، بیماری قلبی-عروقی و بیماری‌های مزمن ریوی
• ضعف سیستم ایمنی ناشی از بیماری یا داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی
• چاقی شدید
• زندگی یا کار در محیط‌های شلوغ مانند مدارس، پادگان‌ها و مراکز نگهداری سالمندان

آنفلوانزا چه زمانی خطرناک است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بیشتر موارد، آنفلوانزا در افراد سالم بدون نیاز به درمان دارویی خاص و صرفا با استراحت و مایعات کافی بهبود می‌یابد. با این حال، در گروه‌های پرخطر یا در صورت بروز علائم شدید، ارزیابی پزشکی لازم است.

در کودکان، تنفس سریع یا دشوار، رنگ‌پریدگی یا کبودی پوست، بی‌قراری شدید یا برعکس بی‌حالی غیرمعمول، و عدم تمایل به نوشیدن مایعات نیز از علائم هشدار محسوب می‌شوند.

آنفلوانزا چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص آنفلوانزا در بسیاری از موارد بر پایهٔ علائم بالینی و در دورهٔ اپیدمی فصلی انجام می‌شود. برای تأیید قطعی یا در مواردی که تصمیم درمانی به آن وابسته است، از آزمایش‌های اختصاصی استفاده می‌شود:

• آزمایش سریع تشخیص آنتی‌ژن آنفلوانزا (RIDT) که نتیجهٔ آن ظرف چند دقیقه آماده می‌شود اما حساسیت محدودتری دارد
• آزمایش مولکولی RT-PCR که دقت بالاتری دارد و نوع ویروس (A یا B) را نیز مشخص می‌کند
• در موارد بستری، نمونه‌گیری از ترشحات تنفسی برای بررسی‌های تکمیلی

تشخیص افتراقی آنفلوانزا از سایر عفونت‌های تنفسی ویروسی، از جمله کووید-۱۹، معمولا نیازمند آزمایش اختصاصی است، زیرا علائم بالینی این بیماری‌ها می‌تواند بسیار شبیه به هم باشد.

درمان آنفلوانزا چگونه است؟

درمان آنفلوانزا در بیشتر افراد سالم حمایتی است و بر کاهش علائم و تسریع بهبودی تمرکز دارد. در موارد پرخطر یا علائم شدید، داروهای ضدویروسی اختصاصی نیز تجویز می‌شوند.

داروهای ضدویروسی معمولا برای گروه‌های پرخطر یا در موارد بیماری شدید تجویز می‌شوند و بدون تجویز پزشک مصرف نمی‌شوند. آنتی‌بیوتیک‌ها تأثیری بر ویروس آنفلوانزا ندارند و تنها در صورت بروز عفونت باکتریایی ثانویه، مانند پنومونی، کاربرد دارند.

نکته: مصرف خودسرانهٔ آنتی‌بیوتیک برای آنفلوانزا نه‌تنها بی‌اثر است، بلکه می‌تواند به مقاومت آنتی‌بیوتیکی دامن بزند.

چگونه می‌توان از آنفلوانزا پیشگیری کرد؟

واکسیناسیون سالانهٔ آنفلوانزا مؤثرترین روش پیشگیری است و معمولا در فصل پاییز، پیش از اوج شیوع فصلی، توصیه می‌شود. ترکیب واکسن هرساله بر اساس پیش‌بینی سویه‌های در گردش به‌روزرسانی می‌شود. سایر اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:

• شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون
• پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه یا عطسه با آرنج یا دستمال
• پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار در دورهٔ واگیری
• تهویهٔ مناسب فضاهای بسته
• ماندن در منزل و دوری از محیط‌های عمومی در طول دورهٔ بیماری تا فروکش‌کردن تب بدون دارو

برای گروه‌های پرخطر، واکسیناسیون همراهان و مراقبان نیز در کاهش زنجیرهٔ انتقال ویروس نقش دارد.

پرسش‌های متداول