کووید-۱۹: علائم، پیشگیری و مراقبت

اگر امروز با گلودرد، تب یا خستگی از خواب بیدار شده‌اید، طبیعی است که ندانید با یک سرماخوردگی معمولی روبه‌رو هستید یا کووید-۱۹. بیشتر موارد با مراقبت مناسب در خانه بهبود پیدا می‌کنند، اما شناخت زمان آزمایش، جداسازی و شروع درمان برای افراد پرخطر اهمیت دارد. این راهنما کمک می‌کند علائم را بهتر بشناسید، خطر انتقال را کم کنید و نشانه‌های نیازمند مراجعهٔ فوری را از دست ندهید.

کووید-۱۹ چیست؟

کووید-۱۹ یک بیماری عفونی تنفسی است که ویروس سارس-کوو-۲ آن را ایجاد می‌کند. این ویروس می‌تواند بینی، گلو و ریه را درگیر کند و شدت بیماری از عفونت بی‌علامت تا التهاب شدید ریه متفاوت باشد. سن، وضعیت ایمنی، بیماری‌های زمینه‌ای و واکسیناسیون بر احتمال شدید شدن بیماری اثر می‌گذارند.

انتقال عمدتاً از راه ذرات تنفسی در هوای اطراف فرد آلوده رخ می‌دهد؛ سرفه، عطسه و نفس کشیدن در فاصلهٔ نزدیک می‌تواند ویروس را منتقل کند. فضاهای بسته و کم‌تهویه خطر بیشتری دارند و فرد مبتلا ممکن است پیش از شروع علائم یا بدون علامت، ویروس را منتقل کند. تهویهٔ هوا، فاصله و ماندن در خانه هنگام بیماری مهم‌اند.

علائم کووید-۱۹

علائم معمولاً چند روز پس از تماس با ویروس شروع می‌شوند، اما زمان بروز و شدت آن در افراد متفاوت است. علائم رایج عبارت‌اند از:

• تب یا احساس لرز؛
• سرفه، گلودرد، گرفتگی یا آبریزش بینی؛
• خستگی، سردرد و درد عضلات یا بدن؛
• تنگی نفس یا احساس سنگینی در قفسهٔ سینه؛
• تهوع، استفراغ یا اسهال؛
• کاهش یا تغییر حس بویایی و چشایی که ممکن است رخ دهد، اما نبودن آن کووید-۱۹ را رد نمی‌کند.

ممکن است بیماری فقط با گلودرد و آبریزش بینی شروع شود و بعد تب یا سرفه اضافه شود؛ بعضی افراد هم هیچ علامتی ندارند. از روی علائم به‌تنهایی نمی‌توان کووید-۱۹ را از آنفلوآنزا یا سرماخوردگی تشخیص داد و آزمایش یا ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.

اگر سرفه یا تب بعد از بهتر شدن دوباره برگردد، تنگی نفس ایجاد شود، حال عمومی رو به وخامت برود یا نوشیدن مایعات دشوار شود، منتظر پایان خودبه‌خودی بیماری نمانید و با پزشک تماس بگیرید.

علت‌ها و گروه‌های پرخطر

مهم‌ترین عامل ابتلا، تماس با هوای آلودهٔ فرد مبتلاست؛ به‌ویژه در محیط بسته‌ای که تهویهٔ کافی ندارد. تماس طولانی و نزدیک و حضور در جمع‌های شلوغ احتمال انتقال را بیشتر می‌کند. واکسیناسیون و ابتلای قبلی ایمنی ایجاد می‌کنند، اما حفاظت کامل در برابر عفونت یا انتقال نمی‌دهند.

خطر بیماری شدید، بستری شدن یا نیاز به اکسیژن در همه یکسان نیست و معمولاً با افزایش سن بیشتر می‌شود. سالمندان، افراد واکسینه‌نشده یا کسانی که واکسن به‌روز ندارند، افراد باردار و مبتلایان به بیماری‌های مزمن بیشتر به ارزیابی زودهنگام نیاز دارند. بیماری قلبی، ریوی، کلیوی یا کبدی، دیابت، چاقی، برخی سرطان‌ها و ضعف ایمنی از عوامل مهم هستند.

پرخطر بودن به معنی حتمی بودن عارضه نیست؛ فقط یعنی با شروع علائم، تماس با پزشک و بررسی درمان زودهنگام را به تعویق نیندازید. در کودک، بارداری یا ضعف ایمنی، تصمیم‌گیری باید فردی باشد.

تشخیص کووید-۱۹

آزمایش ویروسی برای تشخیص عفونت فعلی است. آزمایش مولکولی معمولاً حساس‌تر و آزمایش آنتی‌ژن سریع‌تر است؛ بااین‌حال، منفی شدنِ زودهنگام همیشه عفونت را رد نمی‌کند. با ادامهٔ علائم یا پرخطر بودن فرد، دربارهٔ تکرار آزمایش با پزشک مشورت کنید. آزمایش آنتی‌بادی تماس قبلی یا پاسخ ایمنی را نشان می‌دهد و برای عفونت فعلی یا پایان جداسازی مناسب نیست.

دستورالعمل کیت و زمان آغاز علائم را در نظر بگیرید. با تست مثبت از تماس نزدیک فاصله بگیرید و اگر پرخطر هستید همان روز دربارهٔ درمان سؤال کنید؛ بعضی داروها فقط در روزهای نخست بیشترین فایده را دارند.

درمان و مدیریت بیماری

مراقبت در خانه

در بیماری خفیف، استراحت، خواب کافی، مایعات و غذای سبک کمک‌کننده است. برای تب یا درد می‌توان با رعایت منع پزشکی و مقدار درج‌شده روی بسته از استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کرد. داروهای حاوی استامینوفن را روی هم مصرف نکنید؛ مقدار داروی کودک باید با توجه به سن و وزن تعیین شود و آسپرین برای کودک یا نوجوانِ مبتلا به عفونت ویروسی مناسب نیست.

تا زمانی که علائم رو به بهبود نیستند، در خانه بمانید و فاصله بگیرید. بازگشت به فعالیت عادی را به زمانی موکول کنید که دست‌کم ۲۴ ساعت بدون داروی تب‌بر تب نداشته باشید و حال عمومی بهتر شده باشد. پس از آن نیز چند روز ماسک و تهویه را جدی بگیرید و از افراد پرخطر دور بمانید. در نقص ایمنی، مدت سرایت ممکن است طولانی‌تر شود.

اتاق جدا، تهویه و استفاده نکردن از وسایل شخصی مشترک، انتقال در خانه را کمتر می‌کند. مراقب بیمار باید تماس نزدیک را محدود، هنگام مراقبت ماسک بزند و پس از تماس با ترشحات تنفسی دست‌ها را بشوید.

اکسی‌متر انگشتی با توصیهٔ پزشک ممکن است مفید باشد، اما عدد آن باید در کنار علائم تفسیر شود؛ سردی انگشت، لاک ناخن و حرکت دست دقت دستگاه را کم می‌کنند. با کاهش عدد اکسیژن یا تنگی نفس، فقط به دستگاه خانگی تکیه نکنید.

داروهای ضدویروس برای افراد پرخطر

افراد پرخطر ممکن است با وجود علائم خفیف به داروی ضدویروس نیاز داشته باشند. پزشک با توجه به سن، بارداری، عملکرد کلیه و کبد، داروهای هم‌زمان و زمان شروع علائم تصمیم می‌گیرد. این داروها را نباید خودسرانه تهیه کرد.

• نیرماترلویر/ریتوناویر (پکسلووید) داروی خوراکی برای برخی افراد واجد شرایط است و باید در روزهای نخست شروع شود. ریتوناویر با داروهای زیادی تداخل دارد و در بیماری شدید کلیه یا کبد ممکن است مناسب نباشد؛ فهرست داروها و مکمل‌ها را بگویید.
• رمدسیویر داروی تزریقی برای بعضی افراد پرخطر است که درمان خوراکی برایشان مناسب نیست و در مرکز درمانی چند روز پیاپی تزریق می‌شود.
• مولنوپیراویر گزینهٔ جایگزین و محدودتری است که در نبود گزینه‌های ترجیحی مطرح می‌شود و برای بارداری مناسب نیست.

اگر سن بالا، بارداری، بیماری زمینه‌ای یا ضعف ایمنی دارید، با اولین علائم یا نتیجهٔ مثبت تماس بگیرید. آنتی‌بیوتیک‌ها ویروس را درمان نمی‌کنند و فقط در عفونت باکتریایی تجویز می‌شوند. کورتون‌هایی مانند دگزامتازون نیز برای بیماری خفیفِ بدون نیاز به اکسیژن، درمان خودسرانه نیستند.

چه زمانی مراجعهٔ فوری لازم است؟

در صورت شدید شدن علائم، مراجعه را به نتیجهٔ آزمایش موکول نکنید. تنگی نفس، درد یا فشار قفسهٔ سینه، گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی، کم‌آبی شدید یا بدتر شدن ناگهانی حال عمومی نیازمند ارزیابی سریع است.

عوارض و نکات مهم

بیشتر بیماران بدون عارضهٔ جدی بهبود می‌یابند، اما کووید-۱۹ می‌تواند باعث پنومونی، افت اکسیژن، لختهٔ خون، التهاب قلب یا تشدید بیماری‌های قبلی شود. این عوارض در بیماری شدید و گروه‌های پرخطر بیشترند؛ توانایی در راه رفتن، نفس کشیدن و انجام کارهای روزمره را هم پیگیری کنید.

گاهی چند روز پس از بهتر شدن، علائم یا نتیجهٔ آزمایش دوباره مثبت می‌شود؛ این وضعیت الزاماً به معنی شکست درمان نیست. دوباره از دیگران فاصله بگیرید و با پزشک تماس بگیرید، به‌خصوص اگر علائم شدید شده‌اند. خستگی ماندگار، تنگی نفس، تپش قلب یا اختلال تمرکز پس از دورهٔ حاد می‌تواند به کووید طولانی‌مدت مربوط باشد یا علت دیگری داشته باشد و بهتر است ارزیابی شود.

کودکان، سالمندان، افراد باردار و کسانی که ضعف ایمنی دارند ممکن است به پیگیری نزدیک‌تری نیاز داشته باشند. در کودک، بی‌حالی شدید، نخوردن مایعات، کاهش ادرار، تنفس سخت یا تغییر رنگ لب‌ها را جدی بگیرید. داروهای زمینه‌ای را بدون مشورت قطع نکنید.

پیشگیری از کووید-۱۹

واکسن به‌روز کووید-۱۹ مهم‌ترین ابزار برای کاهش خطر بیماری شدید، بستری شدن و مرگ است. واکسن همهٔ عفونت‌ها یا انتقال‌ها را متوقف نمی‌کند، اما حفاظت در برابر پیامدهای خطرناک را بیشتر می‌کند. برنامهٔ دوزها به سن، بارداری و وضعیت ایمنی بستگی دارد؛ راهنمای وزارت بهداشت یا پزشک را دنبال کنید.

برای کم کردن احتمال انتقال و ابتلا:

• در فضاهای بسته و شلوغ ماسک مناسب و کاملاً چسبیده به صورت بزنید و پنجره را باز کنید.
• هنگام بیماری در خانه بمانید، سرفه و عطسه را بپوشانید و دست‌ها را بشویید.
• پیش از دیدار با فرد سالمند، باردار یا دچار ضعف ایمنی، علائم و احتمال عفونت را جدی بگیرید.
• برای پیشگیری به آنتی‌بیوتیک یا مکمل‌های پرادعا تکیه نکنید؛ این‌ها جای واکسن و تهویه را نمی‌گیرند.

سوالات متداول

سلب مسئولیت پزشکی

این مطلب برای افزایش آگاهی عمومی است و جای تشخیص، نسخه یا معاینهٔ پزشک را نمی‌گیرد؛ در صورت داشتن بیماری زمینه‌ای، بارداری، علائم شدید یا هر نگرانی دربارهٔ وضعیت خود، با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.