دل درد (شکم درد) نشانه چیست؟ علتها و درمان
دل درد، که در گفتوگوی روزمره شکم درد هم نامیده میشود، ممکن است سوزشی، پیچشی، تیرکشنده یا مبهم و سنگین باشد. بیشتر موارد آن از مشکلات گذرای گوارشی است، اما همین نشانه گاهی نخستین علامت بیماریهایی است که جراحی یا درمان فوری لازم دارند.
- دل درد خفیفی که با گاز، پرخوری یا اجابت مزاج ارتباط دارد و در یکی دو روز برطرف میشود، معمولا بیخطر است.
- شایعترین علتها گاستروانتریت، سوء هاضمه، گاستریت، یبوست و سندرم روده تحریکپذیر هستند.
- آپاندیسیت، سنگ کیسه صفرا، پانکراتیت، انسداد روده، حاملگی خارج از رحم، پیچخوردن تخمدان و سکته قلبی از علتهای جدیای هستند که همیشه باید در نظر گرفته شوند.
- درد ناگهانی و شدید یا رو به بدترشدن، شکم سفت، تب بالا یا تب همراه با درد شدید، استفراغ مکرری که هیچ مایعی را در معده باقی نمیگذارد و خونریزی گوارشی به مراجعهٔ فوری نیاز دارند.
- درمان به علت زمینهای بستگی دارد و بسیاری از دردهای خفیف بدون درمان خاصی برطرف میشوند.
دل درد چیست و از چه زمانی غیرطبیعی است؟
دل درد به هر درد یا ناراحتی بین دندهها و کشالهٔ ران گفته میشود. درد خفیفی که با گاز، پرخوری یا اجابت مزاج ارتباط دارد و در یکی دو روز برطرف میشود، معمولا طبیعی است. درد شدید، پیشرونده یا طولانی، یا همراه با تب بالا، استفراغ مداوم یا خونریزی، غیرطبیعی است و بررسی پزشکی میخواهد.
محل درد نخستین سرنخ برای یافتن منشا آن است، هرچند قطعی نیست:
- درد سر دل (وسط بالای شکم) بیشتر از گاستریت، زخم معده، رفلاکس معده و سوء هاضمه است و گاهی از پانکراتیت یا سکته قلبی.
- درد بالا و سمت راست اغلب از سنگ کیسه صفرا یا بیماریهای کبد است.
- درد دور ناف در گاستروانتریت دیده میشود و درد آپاندیسیت هم معمولا از همینجا شروع میشود.
- درد پایین و سمت راست نشانهٔ کلاسیک آپاندیسیت است و درد پایین و سمت چپ بیشتر با یبوست و دیورتیکولیت ارتباط دارد.
- درد وسط پایین شکم (درد زیر شکم) بیشتر از مثانه و رحم است و درد کنارهٔ شکم که به کمر میکشد (درد پهلو) اغلب از کلیههاست.
دل درد شدید نشانه چیست؟
دل درد شدید و ناگهانی بیشتر نشانهٔ یک مشکل حاد مثل آپاندیسیت، سنگ کلیه، سنگ کیسه صفرا، پانکراتیت، انسداد روده یا سوراخشدن معده است و تا روشنشدن علت، ارزیابی اورژانسی لازم دارد. بیقراری و جابهجاشدن مدام بیشتر در درد قولنجی سنگ دیده میشود، اما بیحرکت ماندن به این دلیل که هر تکان درد را بیشتر میکند، ممکن است نشانهٔ پریتونیت (التهاب پردهای که دیوارهٔ شکم و رودهها را میپوشاند) باشد.
دل درد مداوم نشانه چیست؟
دل درد مداومی که از چند ساعت پیش شروع شده و رو به افزایش است، بیشتر نشانهٔ التهاب یک اندام مثل آپاندیس، کیسه صفرا یا لوزالمعده است، چون اندام ملتهب پیوسته پردههای حساس اطراف خود را تحریک میکند. درد مزمن، یعنی دردی که بیش از سه ماه ادامه دارد یا مدام برمیگردد، بیشتر از گاستریت، سوء هاضمه، یبوست یا سندرم روده تحریکپذیر است و اگر با کاهش وزن ناخواسته، بیدارشدن از خواب، خون در مدفوع یا شروع بعد از ۵۰ سالگی همراه باشد، بیماری کرون، کولیت اولسراتیو، سلیاک و سرطانهای گوارشی باید بررسی شوند.
دل دردی که میگیرد و ول میکند
دل دردی که میگیرد و ول میکند (درد قولنجی) بیشتر از گاز، یبوست، گاستروانتریت یا سندرم روده تحریکپذیر است و از انقباض موجی دیوارهٔ روده ایجاد میشود؛ درد با هر انقباض اوج میگیرد و با شلشدن عضله فروکش میکند. سنگ کلیه هم دردی موجی و بسیار شدید میدهد که از پهلو به کشالهٔ ران تیر میکشد و همراهی دردهای موجی با استفراغ و قطع دفع گاز و مدفوع، انسداد روده را مطرح میکند.
شایعترین علتهای دل درد چیست؟
شایعترین علتهای دل درد گاستروانتریت و مسمومیت غذایی، سوء هاضمه، گاستریت و رفلاکس معده، یبوست و نفخ شکم، سندرم روده تحریکپذیر، عفونت ادراری و درد قاعدگی هستند. تشخیص آنها از یکدیگر بیشتر به نشانههای همراه بستگی دارد تا به خود درد.
| علت | نشانههای همراه که به تشخیص کمک میکند | معمولا چهقدر جدی است |
|---|---|---|
| گاستروانتریت (عفونت ویروسی یا میکروبی روده) | دل پیچه، اسهال آبکی، تهوع و استفراغ، گاهی تب خفیف | معمولا خفیف و خودمحدود؛ خطر اصلی کمآبی بدن است |
| مسمومیت غذایی | تهوع، استفراغ و اسهال از چند ساعت تا چند روز بعد از غذای آلوده | اغلب خودبهخود بهتر میشود؛ اسهال خونی، تب بالا یا کمآبی فوریت دارد |
| گاستریت و زخم معده | سوزش یا درد سر دل مرتبط با غذا، مصرف مسکنهای ضدالتهاب | متوسط؛ مدفوع سیاه یا استفراغ خونی فوریت دارد |
| رفلاکس معده و سوء هاضمه | سوزش پشت جناغ، ترشکردن، پری زودرس بعد از غذا | خفیف تا متوسط |
| یبوست و نفخ شکم | دفع سخت یا دیر به دیر، گاز، بهتر شدن درد بعد از دفع | معمولا خفیف |
| سندرم روده تحریکپذیر | درد تکرارشونده مرتبط با اجابت مزاج، اسهال یا یبوست، نفخ، بدون کاهش وزن و خونریزی | مزمن و آزاردهنده اما بدون آسیب به روده |
| عفونت ادراری | درد زیر ناف، سوزش و تکرر ادرار | خفیف تا متوسط؛ تب و درد پهلو احتمال عفونت کلیه را مطرح میکند |
| درد قاعدگی (دیسمنوره) | درد پیچشی زیر شکم همزمان با قاعدگی که به کمر و ران میکشد | معمولا خفیف تا متوسط |
دل درد همراه با اسهال
دل درد همراه با اسهال در بیشتر موارد نشانهٔ گاستروانتریت یا مسمومیت غذایی است و معمولا در چند روز خودبهخود بهتر میشود. اسهال و دردی که بارها تکرار شود یا هفتهها طول بکشد، سندرم روده تحریکپذیر، عدم تحمل لاکتوز، سلیاک، بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو را مطرح میکند.
تب خفیف در گاستروانتریت شایع است و مراقبت در خانه همراه با زیر نظر داشتن نشانهها کافی است. در مقابل، اسهال خونی، تب ۳۹ درجه یا بالاتر، استفراغ مکرری که هیچ مایعی را در معده باقی نمیگذارد و نشانههای کمآبی مثل ادرار کم و تیره یا سرگیجه هنگام ایستادن به مراجعهٔ فوری نیاز دارند و اسهالی که بیش از ۷ روز طول بکشد، ویزیت پزشک را لازم میکند.
دل درد ویروسی
دل درد ویروسی معمولا همان گاستروانتریت ویروسی است که با دل پیچه، تهوع، استفراغ و اسهال آبکی شروع میشود. استفراغ اغلب در یکی دو روز قطع میشود، ولی اسهال ممکن است تا حدود یک هفته و در کودکان خردسال کمی بیشتر ادامه یابد. آنتیبیوتیک روی ویروس اثری ندارد و درمان اصلی جبران آب و املاح با محلول ORS (پودر نمک و قند برای درمان کمآبی) است.
شستن دست با آب و صابون سرایت ویروسهایی مثل نوروویروس را بهتر از ژل الکلی کم میکند، هرچند جلوی آن را بهطور کامل نمیگیرد. دردی که در یک نقطه متمرکز شود یا بعد از روز دوم بدتر شود، برای یک عفونت ویروسی ساده معمول نیست.
شکم درد و حالت تهوع نشانه چیست؟
شکم درد و حالت تهوع با هم بیشتر نشانهٔ گاستروانتریت، مسمومیت غذایی، گاستریت یا سوء هاضمه است، اما آپاندیسیت، سنگ کیسه صفرا، پانکراتیت و انسداد روده هم ممکن است با همین ترکیب شروع شوند. در آپاندیسیت معمولا اول درد میآید و بعد تهوع، ولی در گاستروانتریت تهوع و استفراغ زودتر یا همزمان شروع میشوند.
در زنی که احتمال بارداری دارد، دل درد و تهوع تست بارداری را لازم میکند و درد یا خونریزی در اوایل بارداری باید سریع بررسی شود تا حاملگی خارج از رحم یا سقط جنین رد شود. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ یا دیابت نوع ۲، بهویژه با مصرف داروهای گروه مهارکنندهٔ SGLT2 (گلیفلوزینها)، دل درد همراه با استفراغ، تنفس تند یا تشنگی شدید ممکن است از کتواسیدوز دیابتی (اسیدیشدن شدید خون به دلیل کمبود انسولین) باشد و حتی با قند خون نهچندان بالا ارزیابی فوری میخواهد.
شکم درد بعد از غذا خوردن
شکم درد بعد از غذا خوردن بیشتر از سوء هاضمه، گاستریت، رفلاکس معده یا پرخوری است و اگر بعد از غذای چرب در بالا و سمت راست شکم پیدا شود، سنگ کیسه صفرا را مطرح میکند، چون کیسه صفرا برای هضم چربی منقبض میشود و سنگ ممکن است راه خروج آن را ببندد. درد زخم اثنیعشر (ابتدای روده باریک) برعکس، اغلب با غذا کمی آرام میشود و چند ساعت بعد یا نیمهشب برمیگردد.
نفخ و درد بعد از لبنیات ممکن است از عدم تحمل لاکتوز باشد و نفخ بعد از غذاهای گندمی بیشتر با سندرم روده تحریکپذیر ارتباط دارد. سلیاک با آزمایش خون (tTG-IgA) و نمونهبرداری از روده تشخیص داده میشود و این آزمایشها باید پیش از حذف گلوتن انجام شوند، چون حذف زودهنگام آن نتیجه را بهاشتباه منفی میکند. در سالمندان مبتلا به بیماری عروقی، درد تکرارشونده بعد از غذا همراه با کاهش وزن ممکن است از تنگی رگهای روده باشد.
دل درد عصبی
دل درد عصبی به دردی گفته میشود که با استرس و اضطراب شروع یا بدتر میشود و بیشتر در قالب سندرم روده تحریکپذیر یا سوء هاضمهٔ عملکردی (دیسپپسی بدون ضایعهٔ قابل مشاهده در معده) دیده میشود. مغز و روده از راه عصبها و هورمونها دائما با هم در ارتباطاند و به همین دلیل استرس حرکات روده و حساسیت آن را به گاز و کشیدگی تغییر میدهد.
سندرم روده تحریکپذیر و سوء هاضمهٔ عملکردی بیماریهای واقعیاند و در گروه «اختلالات تعامل مغز و روده» قرار میگیرند. پزشک آنها را از الگوی مشخص نشانهها، نبود نشانههای هشدار و چند آزمایش هدفمند تشخیص میدهد و برای این کار لازم نیست همهٔ علتهای دیگر را یکییکی رد کند. درمان اختلال اضطراب، حمله پانیک یا استرس مزمن، از جمله با رواندرمانی، اغلب دل درد را هم کم میکند.
علتهای جدیتر دل درد کداماند؟
مهمترین علتهای جدی دل درد آپاندیسیت، سنگ و التهاب کیسه صفرا، پانکراتیت، زخم معدهٔ خونریزیدهنده یا سوراخشده، انسداد روده، دیورتیکولیت، حاملگی خارج از رحم، پیچخوردن تخمدان، سکته قلبی، آنوریسم آئورت و قطع خونرسانی روده هستند.
آپاندیسیت (التهاب زائدهٔ کوچک ابتدای روده بزرگ) معمولا با درد مبهم دور ناف و بیاشتهایی شروع میشود و طی چند ساعت به پایین و سمت راست شکم میرود. درد با راه رفتن و سرفه بیشتر میشود و هرچه درمان دیرتر شود، خطر پارهشدن آپاندیس بیشتر است.
سنگ کیسه صفرا در بسیاری از افراد هیچ نشانهای ندارد و وقتی درد ایجاد میکند که سنگ خروجی کیسه صفرا را ببندد. این درد در بالا و سمت راست یا وسط بالای شکم حس میشود، گاهی به زیر کتف راست تیر میکشد و اگر بیش از ۶ ساعت طول بکشد یا با تب همراه شود، التهاب کیسه صفرا را مطرح میکند. پانکراتیت (التهاب لوزالمعده) دردی شدید و ثابت در سر دل میدهد که به پشت میزند و بیشتر از سنگ صفرا یا مصرف الکل است.
زخم معده اگر خونریزی کند، با مدفوع سیاه و قیرمانند یا استفراغ خونی یا قهوهای خود را نشان میدهد و اگر سوراخ شود، دردی ناگهانی با شکمی سفت مثل تخته ایجاد میکند. انسداد روده بیشتر پس از جراحی شکم یا در فتق رخ میدهد و فتق کشاله رانی که ناگهان سفت و دردناک شود و برنگردد، ممکن است روده را گیر انداخته باشد. دیورتیکولیت (التهاب کیسههای کوچک دیوارهٔ روده بزرگ) هم در میانسالان و سالمندان با درد پایین و سمت چپ شکم و تب ظاهر میشود.
در زنان، درد ناگهانی و شدید یکطرفهٔ پایین شکم یا لگن، بهویژه با تهوع و استفراغ، ممکن است از پیچخوردن تخمدان (چرخیدن تخمدان و گاهی لولهٔ رحم به دور پایهٔ خود و قطع خونرسانی آن) باشد و صرفنظر از وضعیت قاعدگی اورژانسی است. درد حاملگی خارج از رحم پیش از پارهشدن اغلب خفیف تا متوسط، یکطرفه و متناوب است؛ به همین دلیل هر درد یکطرفهٔ پایین شکم، حتی خفیف، که با تأخیر قاعدگی، لکهبینی یا تست بارداری مثبت همراه باشد، باید همان روز بررسی شود و غش یا درد نوک شانه (نشانهٔ احتمالی خونریزی داخل شکم) در این وضعیت اورژانسی است.
برخی علتها از دستگاه گوارش نیستند. سکته قلبی، بهویژه در زنان، سالمندان و افراد دیابتی، ممکن است فقط با سنگینی سر دل، تهوع، تعریق و تنگی نفس بروز کند. درد ناگهانی شکم و کمر همراه با غش در مرد سالمند سیگاری ممکن است از پارهشدن آنوریسم آئورت (گشادشدن بخشی از سرخرگ اصلی شکم) باشد و ذاتالریه و زونا هم گاهی با دل درد شروع میشوند.
در سالمند مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، دردی بسیار شدیدتر از یافتههای معاینه، قطع خونرسانی روده را مطرح میکند. در ایران، مسمومیت با سرب در مصرفکنندگان تریاک آلوده هم علت شناختهشدهٔ دل دردهای قولنجی همراه با یبوست و کمخونی است. سرطان معده، سرطان روده بزرگ و سرطان لوزالمعده بیشتر با درد تدریجی و مبهم همراه با کاهش وزن ناخواسته، کمخونی یا زردی ظاهر میشوند.
نکته: در سالمندان، افراد دیابتی و کسانی که کورتون یا داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی مصرف میکنند، بیماریهای جدی شکم ممکن است با درد خفیف و بدون تب ظاهر شوند؛ به همین دلیل این افراد حتی با درد خفیفتر هم باید زودتر به پزشک مراجعه کنند.
دل درد چه زمانی خطرناک است؟
دل درد وقتی خطرناک است که ناگهانی و شدید باشد، ساعت به ساعت بدتر شود یا با نشانههای التهاب شدید، خونریزی، انسداد یا کمآبی شدید همراه باشد.
نشانههای نیازمند مراجعهٔ فوری
دل درد ناگهانی و بسیار شدید یا دردی که مدام بدتر میشود، شکم سفت، متورم یا دردناک به لمس و قطع دفع گاز، مدفوع یا ادرار به مراجعهٔ فوری به اورژانس نیاز دارند.
تب بالا یا لرز، تب همراه با درد شدید یا موضعی، استفراغ مکرری که هیچ مایعی را در معده باقی نمیگذارد و نشانههای کمآبی هم فوریت دارند.
استفراغ خونی یا قهوهای، مدفوع سیاه یا خونی، زردی پوست و چشم، غش، تنگی نفس، پوست سرد و مرطوب، نبض تند، گیجی و دردی که به قفسه سینه، شانه یا فک میرسد، نشانههای اورژانسیاند.
در افراد دیابتی، دل درد همراه با استفراغ، تنفس تند یا تشنگی شدید باید فورا بررسی شود و دل درد شدید پس از ضربه به شکم در هر فردی همین فوریت را دارد.
در زنان، درد ناگهانی و شدید یکطرفهٔ پایین شکم و هر دل درد شدید در بارداری اورژانسی است و درد یکطرفه، حتی خفیف، همراه با تأخیر قاعدگی، لکهبینی یا تست بارداری مثبت باید همان روز بررسی شود.
در کودکان، استفراغ سبز (به رنگ صفرا)، مدفوع خونی یا ژلهمانند، شکم متورم یا سفت، حملههای جیغ و گریه با جمعکردن پاها به سمت شکم (نشانهٔ احتمالی درهمرفتگی روده) و بیحالی شدید به مراجعهٔ فوری به اورژانس نیاز دارند. امتناع کودک از نوشیدن یا کمتر ادرار کردن او (خشک ماندن طولانی پوشک) هم ویزیت پزشک در همان روز را لازم میکند.
ناراحتی خفیفی که یک هفته یا بیشتر ادامه یابد و دردی که در ۲۴ تا ۴۸ ساعت بهتر نشود یا مرتب برگردد، ویزیت پزشک در چند روز آینده را لازم میکند. سوزش ادرار، اسهال بیش از ۷ روز، استفراغ بیش از ۲ روز، کاهش وزن ناخواسته و دشواری در بلع هم همین حکم را دارند.
علت دل درد چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک میپرسد درد از کی شروع شده، کجاست و به کجا تیر میکشد، ثابت است یا موجی و با غذا، اجابت مزاج، قاعدگی یا حرکت چه تغییری میکند. مصرف مسکنهای ضدالتهاب، سابقهٔ جراحی شکم و احتمال بارداری هم پرسیده میشود و در معاینه، نقطهٔ حساس، سفتی دیوارهٔ شکم و محلهای فتق بررسی میشود.
آزمایش CBC ممکن است افزایش گلبولهای سفید یا کمخونی را نشان دهد، اما افزایش گلبول سفید فقط به التهاب اشاره میکند و تشخیصی نیست و نتیجهٔ طبیعی آن هم آپاندیسیت یا خونریزی تازه را رد نمیکند. آزمایشهای کبدی و بیلیروبین درگیری کبد یا مجاری صفراوی، مثل گیرکردن سنگ در مجرا، را نشان میدهند و اگر لیپاز (آنزیم لوزالمعده) به حدود سه برابر حد طبیعی یا بیشتر برسد، پانکراتیت محتمل میشود.
آزمایش ادرار عفونت ادراری را نشان میدهد و خون در ادرار احتمال سنگ کلیه را مطرح میکند، اما تأیید یا رد سنگ به سونوگرافی یا سی تی اسکن نیاز دارد. تست بارداری در زنان سن باروری و نوار قلب در درد سر دل افراد میانسال یا دارای عوامل خطر قلبی هم لازم است.
سونوگرافی بدون اشعه انجام میشود و کیسه صفرا، کلیهها و تخمدانها را بهخوبی نشان میدهد و سی تی اسکن در بزرگسالان برای آپاندیسیت، دیورتیکولیت، انسداد روده و سنگهای ادراری دقیقتر است. در بارداری و کودکان، سونوگرافی روش نخست و MRI گام بعدی است و سی تی اسکن فقط وقتی به کار میرود که سود آن بر خطر اشعه بچربد.
آندوسکوپی (دیدن مری و معده با لولهٔ باریک دوربیندار) و کولونوسکوپی برای درد مزمن همراه با نشانههای هشدار به کار میروند. در جوانان با درد مزمن سر دل و بدون نشانهٔ هشدار، آزمایش تنفسی یا مدفوع برای عفونت هلیکوباکتر پیلوری اغلب نخستین قدم است. مصرف اخیر داروهای مهارکنندهٔ پمپ پروتون (گروه اصلی داروهای کاهندهٔ اسید)، آنتیبیوتیک یا ترکیبات بیسموت ممکن است نتیجهٔ این آزمایش را بهاشتباه منفی کند و قطع این داروها پیش از آزمایش باید طبق دستور پزشک درخواستکننده انجام شود.
درمان دل درد به چه چیزی بستگی دارد؟
درمان دل درد به علت زمینهای آن بستگی دارد. بسیاری از علتها، مثل گاستروانتریت ویروسی و گاز، بدون درمان خاصی برطرف میشوند، اما دردی که ادامه یابد یا مرتب برگردد، نیاز به یافتن و درمان علت دارد.
- در گاستروانتریت، جبران آب و املاح کافی است و آنتیبیوتیک فقط در برخی عفونتهای میکروبی لازم میشود.
- در گاستریت، زخم معده و رفلاکس معده، داروهای کاهندهٔ اسید به کار میروند و عفونت هلیکوباکتر پیلوری با ترکیبی از آنتیبیوتیکها و داروی ضداسید ریشهکن میشود.
- در سندرم روده تحریکپذیر، تغییر رژیم غذایی، فیبر محلول، داروهای ضداسپاسم (شلکنندهٔ عضلات روده) و درمانهای روانشناختی کمک میکنند و یبوست با فیبر، مایعات، تحرک و در صورت نیاز ملین درمان میشود.
- سنگ کلیه اغلب با مسکن و داروهای تسهیلکنندهٔ عبور سنگ دفع میشود و سنگ کیسه صفرای علامتدار معمولا با برداشتن کیسه صفرا به روش لاپاراسکوپی درمان میشود.
- آپاندیسیت، سوراخشدن روده، انسداد کامل، حاملگی خارج از رحم و پیچخوردن تخمدان اغلب جراحی فوری میخواهند و پانکراتیت با بستری، سرم و کنترل درد درمان میشود.
- در درد قاعدگی، برخلاف دردهای معده، مسکنهای ضدالتهاب غیراستروئیدی درمان اولاند، چون پروستاگلاندین (مادهای که انقباض دردناک رحم را زیاد میکند) را کم میکنند.
نکته: مسکنی که پزشک در بیمارستان تجویز میکند تشخیص آپاندیسیت یا دیگر علتهای جراحی را پنهان نمیکند، اما آرامکردن درد شدید با مسکن در خانه و به تعویق انداختن مراجعه خطرناک است.
مراقبت خانگی در دل درد و کارهایی که نباید کرد
درمان خانگی دل درد فقط برای دردهای خفیف و گذرای بدون نشانهٔ هشدار مناسب است و در این حالت، این اقدامها به تسکین کمک میکنند:
- استراحت و نوشیدن جرعهجرعهٔ آب یا محلول ORS، بهخصوص در اسهال و استفراغ، از کمآبی بدن جلوگیری میکند.
- غذای سبک و کمحجم مثل برنج، نان، سیبزمینی پخته و ماست بهتر تحمل میشود و تا بهبود بهتر است از غذای چرب و تند، قهوه، الکل و نوشابهٔ گازدار پرهیز شود.
- کیسهٔ آب گرم روی شکم دردهای پیچشی ناشی از گاز، یبوست و قاعدگی را آرام میکند.
- دمنوش زنجبیل برای تهوع خفیف و نعناع برای نفخ مفید است، اما نعناع ممکن است سوزش سر دل را در رفلاکس معده بیشتر کند.
برخی کارهای رایج در دل درد اشتباه یا حتی خطرناکاند:
- مسکنهای ضدالتهاب مثل ایبوپروفن، دیکلوفناک و آسپرین گاستریت و زخم معده را بدتر میکنند و ممکن است به خونریزی بینجامند، به همین دلیل برای درد سر دل مناسب نیستند.
- ملین، روغن کرچک و تنقیه تا پیش از معاینه در هر دل درد شدید، رو به بدترشدن یا با علت نامشخص خطرناکاند، چه تب و استفراغ وجود داشته باشد چه نه، چون در آپاندیسیت یا انسداد روده ممکن است خطر پارگی را بیشتر کنند.
- داروی ضداسهال در اسهال خونی یا همراه با تب بالا توصیه نمیشود، چون ممکن است ماندن میکروب در روده را طولانیتر کند. این داروها به کودکان خردسال هم نباید داده شوند و درمان اسهال در آنها محلول ORS، ادامهٔ تغذیه و شیردهی و یک دوره مکمل روی (زینک) به توصیهٔ پزشک یا کارکنان بهداشت است.
- آنتیبیوتیک باقیمانده از قبل علت را درمان نمیکند و ممکن است خود باعث اسهال شود.
- تریاک و مسکنهای مخدر در خانه مراجعه را به تعویق میاندازند، خطر وابستگی دارند و یبوست را بدتر میکنند؛ تریاک آلوده به سرب نیز خود علت دل درد شدید است.
پرسشهای متداول
دل درد خطرناک چه ویژگیهایی دارد؟
دل درد خطرناک معمولا ناگهانی، شدید یا رو به بدترشدن است و ممکن است با شکم سفت، تب بالا یا تب همراه با درد شدید، استفراغ مکرری که هیچ مایعی را در معده باقی نمیگذارد، خونریزی گوارشی، زردی یا غش همراه باشد. چنین دردی ارزیابی فوری در اورژانس لازم دارد.
دل درد در زنان نشانه چیست؟
دل درد در زنان علاوه بر علتهای گوارشی، ممکن است از درد شدید قاعدگی، سندرم پیش از قاعدگی، درد تخمکگذاری، کیست تخمدان، اندومتریوز، عفونت لگن یا عفونت ادراری باشد. درد تخمکگذاری معمولا خفیف است و در میانهٔ چرخه چند ساعت تا یکی دو روز طول میکشد. در مقابل، درد ناگهانی و شدید یکطرفهٔ پایین شکم، بهویژه با تهوع و استفراغ، ممکن است از پیچخوردن تخمدان باشد و اورژانسی است. هر درد یکطرفه، حتی خفیف، که با تأخیر قاعدگی، لکهبینی یا تست بارداری مثبت همراه باشد، باید همان روز برای رد حاملگی خارج از رحم بررسی شود و غش یا درد نوک شانه در این حالت اورژانسی است.
دل درد در مردان نشانه چیست؟
دل درد در مردان بیشتر همان علتهای گوارشی مشترک را دارد، اما فتق کشاله ران، سنگ کلیه، پروستاتیت و احتباس ادرار در آنها شایعترند. درد ناگهانی زیر شکم در پسران و مردان جوان، حتی وقتی درد بیضه واضح نیست، ممکن است از پیچخوردن بیضه باشد و جراحی فوری لازم دارد.
برای دل درد چه چیزی خوب است؟
برای دل درد خفیف و گذرا، استراحت، نوشیدن جرعهجرعهٔ مایعات، غذای سبک، کیسهٔ آب گرم و دمنوش زنجبیل یا نعناع خوب است. دردی که شدید است یا بیش از یکی دو روز طول میکشد، بهجای درمان خانگی معاینه میخواهد.
قرص دل درد چیست؟
قرص واحدی برای همهٔ دل دردها وجود ندارد و داروی مناسب به علت درد بستگی دارد. آنتیاسیدها و داروهای کاهندهٔ اسید برای سوزش سر دل، داروهای ضداسپاسم برای دل پیچه و داروهای ضدنفخ برای گاز به کار میروند و استامینوفن برای معده کمخطرتر از مسکنهای ضدالتهاب است. مصرف خودسرانهٔ دارو بیش از چند روز توصیه نمیشود.