خونریزی زیر ملتحمه: علل، علائم و روند بهبود لکه قرمز چشم
خونریزی زیر ملتحمه به تجمع خون در فضای زیر ملتحمه — لایهٔ نازک و شفافی که سطح سفید چشم (صلبیه) را میپوشاند — گفته میشود. این حالت هنگامی رخ میدهد که یکی از رگهای خونی ریز و شکنندهٔ زیر ملتحمه پاره شود و خون در همین فضا نشت کند. ظاهر ناگهانیِ قرمزیِ کاملِ سفیدی چشم اغلب نگرانکننده است، هرچند در بیشتر موارد آسیبی به بینایی یا ساختار داخلی چشم وارد نمیشود.
- خونریزی زیر ملتحمه پارگی یک رگ خونی ریز زیر ملتحمه و نشت خون به فضای زیر این لایهٔ شفاف است.
- در اغلب موارد بدون درد و بدون کاهش بینایی است؛ تنها یافتهٔ آن لکه یا پهنهٔ قرمز روی سفیدی چشم است.
- سرفه، عطسه، زور زدن، مالش چشم، فشار خون بالا و داروهای رقیقکنندهٔ خون از علل شایع آناند.
- بهبودی خودبهخودی است و طی یک تا سه هفته، مانند روند تحلیل کبودی، رنگ آن تغییر کرده و از بین میرود.
- تکرار مکرر یا همراهی با کبودی و خونریزی در نقاط دیگر بدن، نیاز به بررسی اختلالات انعقادی یا فشار خون دارد.
خونریزی زیر ملتحمه چیست؟
ملتحمه غشای نازک و شفافی است که سطح داخلی پلکها و سفیدی چشم را میپوشاند و شبکهای از رگهای خونی ظریف در آن قرار دارد؛ این رگها معمولا با چشم غیرمسلح دیده نمیشوند، مگر آنکه ملتحمه ملتهب یا تحریک شده باشد. در خونریزی زیر ملتحمه، یکی از همین رگها به دلیل افزایش ناگهانی فشار، ضربه یا شکنندگی دیوارهٔ عروقی پاره میشود و چون ملتحمه بافتی شفاف است، خون نشتکرده از زیر آن بهصورت لکه یا پهنهٔ قرمز روشن یا قرمز تیره دیده میشود. این وضعیت با قرمزی چشم ناشی از التهاب یا عفونت — که معمولا با رگهای خونی متسع و پراکنده همراه است — تفاوت دارد؛ در خونریزی زیر ملتحمه مرز لکهٔ خونی معمولا مشخص و یکدست است. عبارت «قرمزی خونی چشم» نیز در زبان عامیانه برای همین حالت به کار میرود.
علائم خونریزی زیر ملتحمه چیست؟
شایعترین و گاه تنها نشانهٔ این عارضه، ظهور ناگهانی لکه یا پهنهٔ قرمز روشن روی سفیدی چشم است که معمولا هنگام نگاهکردن در آینه یا توسط فرد دیگری کشف میشود. سایر ویژگیهای آن:
- نبود درد یا وجود ناراحتی بسیار خفیف و مبهم، بدون سوزش شدید.
- بدون تغییر در میزان بینایی؛ دید فرد کاملا طبیعی باقی میماند.
- گاهی احساس خفیف وجود جسم خارجی یا کشیدگی سطحی در چشم، بهویژه در ساعات نخست.
- نبود ترشح چرکی یا آبکی غیرعادی، مگر آنکه خونریزی با عفونت ملتحمه همزمان شده باشد.
- تغییر تدریجی رنگ لکه در روزهای بعد، مشابه روند رنگعوضکردن کبودی روی پوست، از قرمز پررنگ به نارنجی و زرد کمرنگ.
نبود درد و حفظ کامل بینایی از نکات افتراقی مهم این عارضه با بسیاری از بیماریهای جدیتر چشم است.
علل و عوامل خطر خونریزی زیر ملتحمه کداماند؟
در بخش قابلتوجهی از موارد، هیچ علت مشخصی یافت نمیشود و رگ بهطور خودبهخودی پاره میشود. با این حال، عوامل زیر با افزایش احتمال آن مرتبطاند:
- فعالیتهایی که فشار رگهای سر و گردن را ناگهان بالا میبرند: سرفهٔ شدید، عطسهٔ محکم، استفراغ، زور زدن هنگام دفع یا زایمان.
- مالش شدید یا مکرر چشم، بهویژه هنگام خارش آلرژیک، و ضربهٔ مستقیم به چشم یا سر حتی در حد خفیف.
- فشار خون بالای کنترلنشده که دیوارهٔ رگهای ریز را در برابر پارگی آسیبپذیرتر میکند.
- مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون یا ضدانعقاد مانند وارفارین، آسپرین و کلوپیدوگرل، یا اختلالات انعقادی زمینهای.
- استفادهٔ نامناسب یا طولانیمدت از لنز تماسی، جراحی چشمی اخیر یا برخی عفونتهای ویروسی ملتحمه.
- دیابت کنترلنشده که میتواند بر سلامت عروق ریز اثر بگذارد.
خونریزی زیر ملتحمه چه زمانی خطرناک است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در اکثریت قریببهاتفاق موارد، خونریزی زیر ملتحمه بیخطر است و بدون درمان طی چند هفته برطرف میشود. با این حال، تکرار مکرر آن در یک یا هر دو چشم، وقوع همزمان با ضربهٔ قابلتوجه، کاهش بینایی یا درد متوسط تا شدید، گسترش لکهٔ خونی، و کبودیهای غیرعادی یا خونریزی از لثه و بینی — که میتواند نشانهٔ اختلال انعقادی باشد — لزوم بررسی پزشکی را مطرح میکند. در مصرفکنندگان داروی ضدانعقاد یا افراد با فشار خون کنترلنشده، تکرار این خونریزیها زنگ هشداری برای بازبینی درمان است.
نشانههای نیازمند مراجعهٔ فوری
در صورت همراهی خونریزی زیر ملتحمه با درد شدید چشم، کاهش یا تاری ناگهانی بینایی، حساسیت شدید به نور، ترشح غیرعادی، یا وقوع آن پس از ضربهٔ شدید به سر یا چشم، مراجعهٔ فوری به پزشک یا اورژانس چشمپزشکی ضروری است.
خونریزی زیر ملتحمه چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص این عارضه معمولا با معاینهٔ بالینی و مشاهدهٔ مستقیم چشم توسط پزشک انجام میشود و نیاز به آزمایش یا تصویربرداری خاصی ندارد. پزشک با دستگاه شکافنور (اسلیتلمپ) سطح چشم را بررسی و از سلامت قرنیه اطمینان حاصل میکند؛ اگر خونریزی بهدنبال ضربه رخ داده باشد، معاینهٔ دقیقتری برای رد آسیبهای همراه، مانند پارگی ملتحمه، انجام میشود. در تکرار مکرر یا همراهی با کبودیهای غیرعادی، بررسیهای تکمیلی مانند فشار خون، قند خون و عملکرد انعقادی — بهویژه در مصرفکنندگان وارفارین — توصیه میشود تا علت زمینهای مشخص شود.
درمان خونریزی زیر ملتحمه چگونه است؟
در بیشتر موارد، خونریزی زیر ملتحمه نیازی به درمان اختصاصی ندارد و بهطور خودبهخودی جذب میشود، مانند روندی که یک کبودی طی میکند؛ رنگ لکه از قرمز پررنگ به قهوهای، نارنجی و سرانجام زرد کمرنگ تغییر میکند تا کاملا محو شود. در صورت خشکی یا تحریک خفیف، قطرهٔ اشک مصنوعی میتواند راحتی بیشتری فراهم کند. توصیه میشود از مالش چشم خودداری شود و در صورت مصرف داروی رقیقکنندهٔ خون، هرگونه تغییر در دوز یا قطع آن تنها با نظر پزشک معالج انجام گیرد.
| بازهٔ زمانی پس از شروع | وضعیت مورد انتظار |
|---|---|
| روز اول تا سوم | لکه به رنگ قرمز روشن یا قرمز تیره، بدون تغییر محسوس |
| هفتهٔ اول | آغاز تغییر رنگ به قهوهای یا نارنجی، مشابه کبودی |
| هفتهٔ دوم | کمرنگشدن تدریجی تا زرد کمرنگ |
| تا پایان هفتهٔ سوم | محو کامل یا باقیماندن اثر بسیار جزئی |
نکته: رنگ روشن یا تیرهٔ خونریزی زیر ملتحمه با شدت یا خطرناکبودن آن ارتباط مستقیمی ندارد؛ اندازهٔ لکه و روند تغییر رنگ آن معمولا اهمیت بیشتری نسبت به شدت اولیهٔ قرمزی دارد.
راههای پیشگیری از خونریزی زیر ملتحمه کداماند؟
از آنجا که بخشی از موارد بدون علت مشخص رخ میدهند، پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست، اما کاهش عوامل خطر شناختهشده میتواند احتمال بروز یا تکرار آن را کم کند:
- کنترل منظم فشار خون و پیگیری درمان در صورت تشخیص فشار خون بالا.
- اجتناب از مالش شدید چشم، بهویژه در دورهٔ آلرژی فصلی، و استفادهٔ صحیح از لنز تماسی مطابق دستور پزشک.
- استفاده از عینک محافظ در ورزشهای پرخطر یا کارهای همراه با احتمال برخورد جسم به چشم.
- درمان یبوست و پرهیز از زور زدن شدید هنگام دفع.
- پیگیری منظم آزمایشهای انعقادی در مصرفکنندگان داروهای ضدانعقاد و هماهنگی با پزشک برای تنظیم دوز.
- کنترل قند خون در مبتلایان به دیابت برای حفظ سلامت عروق ریز.
پرسشهای متداول
آیا خونریزی زیر ملتحمه باعث کاهش بینایی میشود؟
خیر، این عارضه محدود به لایهٔ سطحی روی سفیدی چشم است و به شبکیه یا ساختارهای مسئول بینایی آسیبی نمیرساند. بروز هرگونه کاهش یا تاری بینایی همراه با آن، نشانهٔ علت دیگری است که باید بررسی شود.
خونریزی زیر ملتحمه چند روز طول میکشد تا برطرف شود؟
روند بهبود معمولا یک تا سه هفته به طول میانجامد و در این مدت رنگ لکه مشابه یک کبودی، از قرمز به زرد کمرنگ تغییر میکند. لکههای بزرگتر ممکن است زمان بیشتری برای محوشدن کامل نیاز داشته باشند.
آیا خونریزی زیر ملتحمه واگیردار است؟
خیر، این عارضه ناشی از پارگی یک رگ خونی است و هیچ ارتباطی با عفونت یا انتقال از فردی به فرد دیگر ندارد. همین ویژگی آن را از قرمزی چشم ناشی از ورم ملتحمهٔ ویروسی یا باکتریایی متمایز میکند.
چه زمانی باید نگران تکرار خونریزی زیر ملتحمه بود؟
تکرار این خونریزی در فواصل کوتاه یا وقوع همزمان آن در هر دو چشم میتواند نشانهٔ فشار خون کنترلنشده، اختلال انعقادی یا نیاز به بازبینی دوز داروهای رقیقکنندهٔ خون باشد و بررسی پزشکی را ایجاب میکند.