آرنج تنیسبازان (اپیکندیلیت خارجی): علائم، علل و درمان
آرنج تنیسبازان آسیبی تاندونی در ناحیهٔ خارجی آرنج است که از فشار و حرکت مکرر تاندونهای بازکنندهٔ مچ دست ایجاد میشود. این آسیب با درد و حساسیت در برجستگی استخوانی خارج آرنج بروز میکند و معمولا با حرکات چرخشی یا بازکنندهٔ مچ مثل چنگزدن یا بلندکردن اشیا تشدید میشود. با آنکه نامش تنیسبازان را تداعی میکند، بخش عمدهٔ مبتلایان هرگز راکت به دست نگرفتهاند و این عارضه در مشاغل با کار دستی تکراری هم به همان اندازه شایع است.
- نام پزشکی آرنج تنیسبازان اپیکندیلیت خارجی آرنج است و آسیبی تاندونی، نه یک بیماری مفصلی، به شمار میرود.
- کمتر از ده درصد مبتلایان واقعا تنیسباز هستند؛ بیشتر موارد در مشاغل با حرکات تکراری مچ دست دیده میشود.
- شایعترین سن بروز بین سیوپنج تا پنجاهوچهار سالگی است و دست غالب بدن بیشتر درگیر میشود.
- تشخیص عمدتا بالینی است و در اغلب موارد نیازی به تصویربرداری نیست.
- بیشتر موارد با درمانهای غیرجراحی طی چند هفته تا چند ماه بهبود مییابند و جراحی نادر است.
آرنج تنیسبازان چیست؟
آرنج تنیسبازان در محل اتصال تاندونهای بازکنندهٔ مچ دست به برجستگی خارجی استخوان بازو، که اپیکندیل خارجی نام دارد، شکل میگیرد. تاندونی که بیشترین سهم را در این آسیب دارد تاندون بازکنندهٔ کوتاه شعاعی مچ دست است که وظیفهٔ آن کمک به بازنگهداشتن و صافکردن مچ دست است. برخلاف پسوند «التهاب» در نام پزشکی این عارضه، ماهیت اصلی آن آسیب تدریجی و فرسایشی در بافت تاندون است، نه یک واکنش التهابی حاد؛ به همین دلیل در متون جدیدتر از عبارت «تاندینوپاتی اپیکندیل خارجی» هم استفاده میشود. نامگذاری این عارضه بهخاطر شیوع آن میان تنیسبازان، بهویژه در ضربهٔ بکهند با تکنیک نادرست، صورت گرفته؛ اما مشاغلی مانند نقاشی ساختمان، نجاری، لولهکشی، آشپزی و کار طولانی با موس رایانه هم از عوامل شایع آن به شمار میروند.
علائم آرنج تنیسبازان چیست؟
شایعترین نشانهٔ آرنج تنیسبازان درد و حساسیت در برجستگی استخوانی خارج آرنج است که گاهی تا ساعد و مچ دست هم کشیده میشود. این علائم معمولا بهتدریج و طی چند هفته ظاهر میشوند، نه بهطور ناگهانی. نشانههای رایج دیگر عبارتاند از:
- تشدید درد هنگام چنگزدن، دستدادن، چرخاندن دستگیرهٔ در یا بلندکردن اشیا
- ضعف در قدرت گرفتن اشیا و افتادن ناخواستهٔ آنها از دست
- سفتی و کوفتگی خفیف آرنج در ساعات اولیهٔ صبح
- افزایش درد با فشار مستقیم بر بخش خارجی آرنج
- درگیری اغلب یکطرفهٔ آرنج، معمولا در سمت دست غالب
علل و عوامل خطر آرنج تنیسبازان کداماند؟
علت اصلی آرنج تنیسبازان، فشار و حرکت تکراری مچ دست و ساعد است که بهمرور آسیبهای ریز در تاندون ایجاد میکند و فرصت ترمیم کامل از بافت گرفته میشود؛ این فرایند در درازمدت به تغییرات فرسایشی در ساختار تاندون منجر میشود. عوامل خطر شناختهشده شامل موارد زیر است:
- مشاغل با حرکات تکراری چرخشی یا بازکنندهٔ مچ، مانند نجاری، لولهکشی، نقاشی ساختمان، قصابی و کار مداوم با صفحهکلید یا موس
- ورزشهایی مانند تنیس (بهویژه ضربهٔ بکهند)، اسکواش، بدمینتون و وزنهبرداری
- سن بین سیوپنج تا پنجاهوچهار سالگی
- گرفتن ابزار با دستهٔ نامناسب یا تکنیک نادرست در حرکات ورزشی
- سیگارکشیدن و اضافهوزن که بهعنوان عوامل مستعدکننده مطرح شدهاند
آرنج تنیسبازان چه زمانی خطرناک است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در بیشتر موارد آرنج تنیسبازان با استراحت نسبی از فعالیت محرک و مراقبت ساده در چند هفتهٔ اول کاهش مییابد. مراجعه به پزشک در صورت تداوم درد بیش از چند هفته با وجود کاهش فعالیت، محدودشدن قابلتوجه کارهای روزمره مثل گرفتن اشیا یا چرخاندن کلید، یا بازنگشتن به فعالیت عادی پس از چند ماه توصیه میشود. همچنین اگر درد بهجای شروع تدریجی، ناگهان و پس از یک ضربه یا فشار شدید ایجاد شود، بررسی پزشکی برای رد آسیبهای دیگر مثل پارگی تاندون لازم است.
نشانههای نیازمند مراجعهٔ فوری
در صورت تورم قابلتوجه، قرمزی و گرمی ناگهانی اطراف آرنج همراه با تب، بیحسی یا ضعف پیشرونده در ساعد و انگشتان، یا ناتوانی در حرکتدادن آرنج پس از یک ضربه یا افتادن، مراجعهٔ فوری به پزشک یا اورژانس ضروری است؛ این نشانهها میتوانند به عفونت مفصلی، آسیب عصبی یا شکستگی اشاره داشته باشند.
آرنج تنیسبازان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص آرنج تنیسبازان عمدتا بر پایهٔ شرححال و معاینهٔ بالینی است. در معاینه، فشار مستقیم بر برجستگی خارجی آرنج و انجام حرکات مقاومتی مثل بازکردن مچ دست یا انگشت میانی در برابر مقاومت، برای بازتولید درد مشخصهٔ این عارضه به کار میرود. تصویربرداری مانند سونوگرافی یا امآرآی در ارزیابی اولیه معمولا لازم نیست و بیشتر برای مواردی نگه داشته میشود که تشخیص روشن نباشد، علائم غیرمعمول باشند یا پاسخ به درمانهای اولیه طی چند ماه دیده نشود. گاهی رادیوگرافی ساده هم برای رد سایر علل درد آرنج مثل تغییرات مفصلی درخواست میشود.
نکته: درد در سمت داخلی آرنج، برخلاف سمت خارجی، معمولا نشانهٔ آرنج گلفبازان (اپیکندیلیت داخلی) است که آسیبی مشابه اما در تاندونهای خمکنندهٔ مچ دست به شمار میرود.
درمان آرنج تنیسبازان چگونه است؟
درمان آرنج تنیسبازان در اغلب موارد غیرجراحی است و بر پایهٔ کاهش فشار روی تاندون آسیبدیده و بازسازی تدریجی آن شکل میگیرد. خط اول درمان شامل استراحت نسبی از فعالیتهای محرک، استفاده از یخ در روزهای نخست و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی برای کنترل درد است. فیزیوتراپی با تمرینهای کششی و تقویتی اکسنتریک مچ نقش اصلی را در بازسازی تاندون و کاهش عود دارد و اغلب محور اصلی درمان میانمدت به شمار میرود. در موارد مقاوم، تزریق کورتیکواستروئید ممکن است تسکین کوتاهمدت ایجاد کند، هرچند شواهد نشان میدهند اثر آن در درازمدت محدود است و تکرار زیاد تزریق میتواند به ضعف بیشتر تاندون منجر شود. تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) و امواج شوک خارج از بدن از گزینههای جدیدتر برای موارد مزمناند که در برخی بیماران نتیجهٔ مطلوب داشتهاند.
| مرحلهٔ درمان | روشهای رایج | هدف اصلی |
|---|---|---|
| اولیه (هفتههای نخست) | استراحت نسبی، یخ، ضدالتهاب موضعی یا خوراکی، بریس آرنج | کاهش درد و فشار روی تاندون |
| میانمدت | فیزیوتراپی، تمرینهای تقویتی اکسنتریک مچ | بازسازی بافت تاندون و پیشگیری از عود |
| مقاوم به درمان اولیه | تزریق کورتیکواستروئید، PRP، امواج شوک خارج از بدن | کنترل موارد مزمن یا کمپاسخ |
| نادر | جراحی باز یا آرتروسکوپی | آسیب مزمن مقاوم پس از شش تا دوازده ماه درمان غیرجراحی |
جراحی تنها در بخش کوچکی از بیماران و پس از شکست درمانهای غیرجراحی طی حدود شش تا دوازده ماه در نظر گرفته میشود و معمولا شامل برداشتن بافت آسیبدیدهٔ تاندون است.
راههای پیشگیری از آرنج تنیسبازان کداماند؟
پیشگیری از آرنج تنیسبازان بیشتر حول اصلاح الگوی حرکتی و کاهش فشار تکراری بر تاندونهای مچ دست میچرخد. رعایت تکنیک صحیح در ورزشهایی مثل تنیس و تنظیم اندازهٔ دستهٔ راکت و کشش مناسب سیم آن نقش مهمی در کاهش فشار وارد بر آرنج دارد. در محیط کار، اصلاح وضعیت مچ دست هنگام کار با صفحهکلید و موس، استفاده از ابزار با دستهٔ مناسب و استراحتهای کوتاه در فعالیتهای تکراری از راهکارهای مؤثر است. گرمکردن و کشش عضلات ساعد پیش از فعالیتهای فیزیکی سنگین و تقویت تدریجی عضلات بازکنندهٔ مچ نیز احتمال بروز این آسیب را کاهش میدهد.
پرسشهای متداول
آرنج تنیسبازان چند روز طول میکشد بهبود پیدا کند؟
بیشتر موارد آرنج تنیسبازان با درمان مناسب طی شش تا دوازده هفته بهبود چشمگیری پیدا میکنند، هرچند بازسازی کامل تاندون میتواند تا چند ماه ادامه یابد. در برخی افراد، بهویژه بدون کاهش فعالیت محرک، علائم تا یک تا دو سال باقی میماند. بازگشت زودهنگام به فعالیتهای سنگین پیش از بهبود کامل از عوامل شایع طولانیشدن دوره است.
آیا آرنج تنیسبازان فقط در تنیسبازان دیده میشود؟
خیر؛ با وجود نام آن، بخش عمدهٔ مبتلایان هرگز تنیس بازی نکردهاند. این عارضه بیشتر در مشاغل با حرکات تکراری مچ دست مثل نجاری، نقاشی ساختمان و کار طولانی با رایانه دیده میشود. تنیس تنها یکی از فعالیتهایی است که با تکنیک نادرست میتواند این آسیب را ایجاد کند.
تفاوت آرنج تنیسبازان با آرنج گلفبازان چیست؟
تفاوت اصلی در محل درد است؛ آرنج تنیسبازان در سمت خارجی آرنج و آرنج گلفبازان در سمت داخلی آن بروز میکند. آرنج گلفبازان تاندونهای خمکنندهٔ مچ دست را درگیر میکند، در حالی که آرنج تنیسبازان مربوط به تاندونهای بازکننده است. مکانیسم آسیب و اصول کلی درمان در هر دو مشابهاند.
آیا آرنج تنیسبازان نیاز به جراحی دارد؟
در اکثریت قریببهاتفاق موارد نیازی به جراحی نیست و علائم با درمانهای غیرجراحی کنترل میشود. جراحی تنها زمانی در نظر گرفته میشود که درد شدید و ناتوانکننده پس از شش تا دوازده ماه درمان مناسب غیرجراحی ادامه یابد. سهم بیماران نیازمند جراحی در مطالعات مختلف کمتر از ده درصد گزارش شده است.