عفونت قارچی واژن (کاندیدیاز): علائم، علل و درمان
عفونت قارچی واژن التهابی است که در اثر رشد بیشازحد قارچ کاندیدا آلبیکنس در واژن و بافتهای اطراف آن ایجاد میشود. این عارضه در سنین باروری بسیار شایع است و اگرچه معمولا خطر جدی به همراه ندارد، علائمی مانند خارش، سوزش و ترشحات غیرطبیعی ایجاد میکند که آسایش روزمره را مختل میکند. کاندیدیاز واژن قابلدرمان است و در بیشتر موارد با داروهای ضدقارچ بهسرعت برطرف میشود.
- عفونت قارچی واژن ناشی از رشد بیشازحد قارچ کاندیدا آلبیکنس است که بهطور طبیعی در واژن نیز وجود دارد.
- بخش بزرگی از زنان دستکم یکبار در طول زندگی به این عفونت مبتلا میشوند.
- شایعترین نشانهها خارش شدید، سوزش و ترشح غلیظ سفیدرنگ است.
- این عفونت مسری نیست و جزو بیماریهای آمیزشی محسوب نمیشود.
- درمان با داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی معمولا در عرض چند روز موثر واقع میشود.
عفونت قارچی واژن چیست؟
واژن بهطور طبیعی حاوی گونههای گوناگونی از قارچها و باکتریهاست که در حالت تعادل مشکلی ایجاد نمیکنند. کاندیدا آلبیکنس یکی از همین قارچهاست که در شرایط عادی توسط باکتریهای مفید واژن، بهویژه لاکتوباسیلها، کنترل میشود. هرگاه این تعادل به هم بخورد، کاندیدا فرصت رشد بیشازحد پیدا میکند و التهاب، خارش و ترشحات مشخصهٔ این عفونت را به دنبال دارد. عفونت قارچی واژن برخلاف بسیاری از عفونتهای دستگاه تناسلی از طریق رابطه جنسی منتقل نمیشود، هرچند فعالیت جنسی در برخی افراد میتواند بروز آن را تسهیل کند.
علائم عفونت قارچی واژن چیست؟
علائم عفونت قارچی واژن معمولا ناگهانی ظاهر میشوند و شدت آنها از خفیف تا شدید متغیر است. رایجترین نشانهها عبارتاند از:
- خارش و سوزش شدید در ناحیهٔ واژن و فرج
- ترشح غلیظ، سفیدرنگ و بدون بوی نامطبوع، شبیه پنیر کوتاژ
- قرمزی و تورم پوست اطراف واژن
- سوزش هنگام دفع ادرار بهدلیل تماس ادرار با بافت ملتهب
- درد یا ناراحتی هنگام نزدیکی جنسی
در برخی موارد ترکهای ریز در پوست فرج نیز دیده میشود که میتواند سوزش را تشدید کند.
علل عفونت قارچی واژن چیست؟
عوامل متعددی میتوانند تعادل طبیعی میکروبهای واژن را بر هم بزنند و زمینهٔ رشد بیشازحد کاندیدا را فراهم کنند:
- مصرف آنتیبیوتیکها، که باکتریهای مفید واژن را همراه با باکتریهای بیماریزا از بین میبرند
- بارداری، بهدلیل تغییرات هورمونی
- دیابت کنترلنشده که سطح قند بافتها را افزایش میدهد
- ضعف سیستم ایمنی
- مصرف قرصهای ضدبارداری با استروژن بالا یا هورموندرمانی
- رطوبت زیاد ناحیهٔ تناسلی، مثلا بر اثر پوشیدن لباس تنگ یا زیرپوش غیرنخی
- استرس مزمن
برخی افراد بهدلیل زمینهٔ ژنتیکی یا حساسیت فردی، عفونت قارچی واژن را بهشکل مکرر، یعنی چهار بار یا بیشتر در سال، تجربه میکنند که به آن کاندیدیاز راجعه گفته میشود.
عفونت قارچی واژن چه زمانی خطرناک است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در بیشتر موارد عفونت قارچی واژن عارضهای خفیف و قابلدرمان است، اما تشخیص خودسرانه همیشه دقیق نیست، زیرا علائم مشابهی در عفونت باکتریایی واژن و برخی بیماریهای آمیزشی نیز دیده میشود. مراجعه به پزشک بهویژه در مواردی که علائم برای نخستینبار بروز کرده یا با درمانهای بدون نسخه بهبود نمییابد، اهمیت دارد.
نشانههای نیازمند مراجعهٔ فوری
در صورت بروز تب، درد شدید لگن، ترشح با بوی نامطبوع یا رنگ غیرعادی مانند زرد، سبز یا خونی، یا تداوم علائم پس از یک دورهٔ کامل درمان، مراجعهٔ فوری به پزشک یا اورژانس ضروری است.
بارداری نیز شرایط ویژهای است؛ در این دوران تشخیص و درمان باید حتما زیرنظر پزشک انجام شود، زیرا برخی داروهای ضدقارچ خوراکی در بارداری توصیه نمیشوند.
عفونت قارچی واژن چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص عفونت قارچی واژن معمولا با معاینهٔ بالینی و بررسی علائم آغاز میشود. پزشک ممکن است نمونهای از ترشحات واژن را زیر میکروسکوپ بررسی کند یا آن را برای کشت قارچی به آزمایشگاه بفرستد، بهویژه در مواردی که عفونت مکرر است یا به درمانهای معمول پاسخ نمیدهد. بررسی pH واژن نیز به افتراق عفونت قارچی از عفونت باکتریایی کمک میکند، زیرا در عفونت قارچی pH معمولا طبیعی باقی میماند، در حالی که در عفونت باکتریایی افزایش مییابد. در موارد راجعه، آزمایش قند خون نیز ممکن است برای رد دیابت درخواست شود.
درمان عفونت قارچی واژن چگونه است؟
درمان اصلی عفونت قارچی واژن استفاده از داروهای ضدقارچ است که به دو شکل موضعی، یعنی کرم یا شیاف واژینال، و خوراکی موجودند. انتخاب نوع دارو و طول دورهٔ درمان به شدت علائم و سابقهٔ فرد بستگی دارد.
| نوع درمان | شکل مصرف | مدت معمول |
|---|---|---|
| ضدقارچ موضعی (کلوتریمازول، میکونازول) | کرم یا شیاف واژینال | یک تا هفت روز |
| ضدقارچ خوراکی (فلوکونازول) | قرص تکدوز | یک روز، گاهی تکرار پس از چند روز |
| درمان موارد راجعه | ترکیب خوراکی و موضعی طولانیمدت | چند هفته تا چند ماه، زیرنظر پزشک |
نکته: مصرف خودسرانه و مکرر داروهای ضدقارچ بدون تایید پزشک توصیه نمیشود، زیرا اگر تشخیص اولیه اشتباه باشد، درمان بیاثر خواهد بود و عفونت واقعی، مثلا نوع باکتریایی، بدون درمان باقی میماند.
در دوران بارداری معمولا شکل موضعی دارو ترجیح داده میشود و مصرف داروی خوراکی نیازمند تایید پزشک است.
راههای پیشگیری از عفونت قارچی واژن
رعایت چند اصل ساده میتواند احتمال بروز یا عود عفونت قارچی واژن را کاهش دهد:
- پوشیدن زیرپوش نخی و لباس غیرتنگ برای کاهش رطوبت ناحیهٔ تناسلی
- خشک نگهداشتن ناحیهٔ تناسلی پس از استحمام یا شنا
- اجتناب از دوش واژینال، اسپریها و صابونهای معطر که تعادل میکروبی واژن را بر هم میزنند
- تعویض بهموقع لباسهای خیس، مانند مایو
- کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت
- مصرف آنتیبیوتیک فقط در صورت لزوم و طبق تجویز پزشک
در افرادی که عفونت را بهشکل مکرر تجربه میکنند، پزشک ممکن است یک برنامهٔ درمانی نگهدارندهٔ طولانیمدت برای پیشگیری از عود تجویز کند.
پرسشهای متداول
آیا عفونت قارچی واژن از طریق رابطهٔ جنسی منتقل میشود؟
عفونت قارچی واژن بهطور رسمی جزو بیماریهای آمیزشی طبقهبندی نمیشود، زیرا کاندیدا معمولا بهطور طبیعی در بدن وجود دارد. با این حال در موارد نادر امکان انتقال به شریک جنسی وجود دارد و اگر شریک جنسی مرد علائمی مانند خارش یا قرمزی نوک آلت داشته باشد، ارزیابی پزشکی توصیه میشود.
آیا عفونت قارچی واژن در بارداری خطرناک است؟
عفونت قارچی واژن در بارداری شایعتر است، اما معمولا برای جنین خطری ایجاد نمیکند. با این حال درمان باید حتما زیرنظر پزشک و با داروهای ایمن برای بارداری انجام شود.
تفاوت عفونت قارچی واژن با عفونت باکتریایی واژن چیست؟
عفونت قارچی معمولا با خارش شدید و ترشح سفید و غلیظ بدون بوی نامطبوع همراه است، در حالی که عفونت باکتریایی با ترشحی رقیقتر و بویی شبیه ماهی مشخص میشود. تشخیص دقیق فقط با معاینهٔ پزشک امکانپذیر است.
چرا برخی افراد عفونت قارچی واژن را بهطور مکرر تجربه میکنند؟
عود مکرر میتواند ناشی از دیابت کنترلنشده، ضعف سیستم ایمنی، زمینهٔ ژنتیکی یا درمان ناقص دورههای پیشین باشد. در این موارد ارزیابی دقیقتر پزشکی و درمان نگهدارندهٔ طولانیمدت لازم است.