دیسک گردن: علائم، علل، تشخیص و درمان کامل

دیسک گردن به آسیب یا بیرون‌زدگی یکی از دیسک‌های بین‌مهره‌ای ستون فقرات گردن گفته می‌شود؛ بافتی نرم و ژله‌مانند که نقش ضربه‌گیر میان مهره‌ها را دارد. با پارگی یا بیرون‌زدن بخشی از این دیسک، فشار بر ریشهٔ عصبی یا نخاع گردنی وارد می‌شود و درد، بی‌حسی یا ضعف را در گردن، شانه و دست پدید می‌آورد. این آسیب بیشتر در دههٔ چهارم و پنجم زندگی بروز می‌کند و در موارد شدیدتر، با فشار بر نخاع، می‌تواند به اختلال در راه‌رفتن یا عملکرد دست‌ها منجر شود.

دیسک گردن چیست؟

ستون فقرات گردن از هفت مهره تشکیل شده و میان هر دو مهرهٔ آن یک دیسک قرار دارد. هر دیسک از حلقه‌ای فیبروزی و محکم در بیرون و هسته‌ای نرم و ژله‌مانند در داخل ساخته شده و وظیفهٔ آن جذب فشار و حفظ انعطاف گردن است. با افزایش سن، فشارهای مکرر یا آسیب ناگهانی، حلقهٔ بیرونی دیسک ممکن است ترک بردارد یا ضعیف شود و بخشی از هستهٔ داخلی آن به بیرون رانده شود. به این پدیده «بیرون‌زدگی دیسک گردن» یا «فتق دیسک گردن» گفته می‌شود. بسته به شدت آن، دیسک بیرون‌زده می‌تواند تنها به ریشهٔ عصبی مجاور فشار بیاورد یا در موارد نادرتر، بر خود نخاع گردنی نیز اثر بگذارد. شایع‌ترین محل درگیری، سطوح میانی و پایینی گردن، میان مهره‌های پنجم تا هفتم، است.

علائم دیسک گردن چیست؟

شایع‌ترین نشانهٔ دیسک گردن، درد ناحیهٔ گردن است که می‌تواند ثابت بماند یا به نواحی اطراف تیر بکشد. نشانه‌های اصلی عبارت‌اند از:

• درد گردن که گاهی به شانه، پشت کتف، بازو یا انگشتان دست تیر می‌کشد.
• بی‌حسی یا گزگز (پارستزی) در طول بازو تا انگشتان دست.
• ضعف عضلانی در دست یا بازو که با افت قدرت گرفتن اشیا همراه است.
• تشدید درد هنگام چرخاندن یا خم‌کردن گردن، سرفه، عطسه یا زورزدن.
• سردرد ناحیهٔ پس‌سر در برخی افراد.

در موارد نادرتر که دیسک بر خود نخاع فشار می‌آورد، اختلال در راه‌رفتن، ناهماهنگی حرکات دست یا کاهش کنترل مثانه نیز دیده می‌شود؛ این نشانه‌ها جدی‌تر تلقی می‌شوند و بررسی سریع‌تری نیاز دارند.

علل و عوامل خطر دیسک گردن کدام‌اند؟

فرسایش طبیعی دیسک‌های گردن از میانسالی آغاز می‌شود؛ دیسک‌ها با گذر زمان بخشی از آب و انعطاف خود را از دست می‌دهند و مستعد ترک‌خوردن می‌شوند. عوامل زیر احتمال بیرون‌زدگی دیسک گردن را افزایش می‌دهند:

• افزایش سن و فرسایش طبیعی دیسک‌های بین‌مهره‌ای.
• نگه‌داشتن طولانی‌مدت گردن در وضعیت خمیده هنگام کار با گوشی یا رایانه.
• بلندکردن اجسام سنگین یا حرکات چرخشی و ناگهانی گردن.
• ضربه یا آسیب ناگهانی مانند تصادف رانندگی یا زمین‌خوردن.
• مصرف دخانیات که جریان خون و تغذیهٔ دیسک را کاهش می‌دهد.
• زمینهٔ ژنتیکی و سابقهٔ خانوادگی مشکلات دیسک.
• ضعف عضلات گردن و شانه به‌دلیل کم‌تحرکی طولانی‌مدت.

دیسک گردن چه زمانی خطرناک است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بیشتر افراد، دیسک گردن با درمان‌های ساده و طی چند هفته بهبود می‌یابد. بااین‌حال، برخی نشانه‌ها نشان‌دهندهٔ فشار جدی‌تر بر نخاع یا عصب هستند و ارزیابی سریع‌تری می‌طلبند.

در صورت تداوم درد گردن بیش از چند هفته با وجود مراقبت خانگی، یا بروز بی‌حسی و ضعف خفیف، ویزیت پزشک متخصص ارتوپدی یا مغز و اعصاب توصیه می‌شود.

دیسک گردن چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص دیسک گردن با شرح‌حال دقیق و معاینهٔ بالینی آغاز می‌شود. در این معاینه، قدرت عضلانی، حس پوستی و رفلکس‌های اندام فوقانی بررسی می‌شود و گاهی با آزمون‌های تحریکی مانند آزمون اسپرلینگ (فشار و چرخش گردن به سمت درد) وجود فشردگی عصبی تایید می‌گردد. تصویربرداری با اشعهٔ ایکس معمولا برای رد سایر مشکلات استخوانی گردن انجام می‌شود، اما تشخیص قطعی دیسک گردن با تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) صورت می‌گیرد که وضعیت دیسک، ریشهٔ عصبی و نخاع را به‌روشنی نشان می‌دهد. در صورت منع MRI، سی‌تی‌اسکن یا سی‌تی‌میلوگرافی جایگزین آن می‌شود. نوار عصب و عضله (EMG/NCV) نیز گاهی برای بررسی دقیق‌تر عملکرد عصب و افتراق آن از سایر بیماری‌های عصبی درخواست می‌شود.

درمان دیسک گردن چگونه است؟

در بیشتر افراد مبتلا به دیسک گردن، علائم طی چند هفته تا چند ماه با درمان‌های محافظه‌کارانه فروکش می‌کند. این رویکرد شامل استراحت نسبی، فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، شل‌کننده‌های عضلانی و گاهی استفاده کوتاه‌مدت از یقهٔ طبی است. کشش گردن (تراکشن) نیز در برخی برنامه‌های توان‌بخشی به‌کار می‌رود.

نکته: جراحی در اکثریت قریب‌به‌اتفاق موارد دیسک گردن ضرورتی ندارد و تنها زمانی مطرح می‌شود که درمان‌های غیرجراحی پس از چند ماه اثر نکرده باشد یا نشانه‌های عصبی پیش‌رونده باشند.

در صورت لزوم جراحی، روش‌های رایج شامل دیسککتومی قدامی گردن همراه با فیوژن مهره‌ها یا تعویض دیسک مصنوعی است؛ انتخاب هرکدام به شرایط بیمار بستگی دارد.

راه‌های پیشگیری از دیسک گردن کدام است؟

اصلاح وضعیت بدن و کاهش فشار مکرر بر گردن، مرکز اصلی پیشگیری از دیسک گردن است. اقدامات زیر در این زمینه موثرند:

• تنظیم ارتفاع صفحهٔ نمایش رایانه یا گوشی در سطح چشم برای کاهش خمیدگی گردن.
• استراحت‌های کوتاه و تغییر وضعیت بدن در طول کار طولانی با رایانه یا گوشی.
• انجام منظم تمرینات کششی و تقویتی عضلات گردن و شانه.
• رعایت اصول صحیح بلندکردن اجسام سنگین، با خم‌کردن زانو به‌جای گردن و کمر.
• ترک دخانیات و حفظ وزن متناسب بدن.
• انتخاب بالش و وضعیت خواب مناسب برای حفظ راستای طبیعی گردن.

پایبندی مداوم به این اقدامات، به‌ویژه در مشاغل رایانه‌محور، بار وارد بر دیسک‌های گردن را در طول زمان کاهش می‌دهد.

پرسش‌های متداول