بیماری منییر: علائم، علل و مدیریت سرگیجه و وزوز گوش

بیماری منییر اختلالی در گوش داخلی است که با حملات ناگهانی سرگیجهٔ شدید، وزوز گوش و کاهش شنوایی نوسانی همراه است. این بیماری معمولا یک گوش را درگیر می‌کند و علت زمینه‌ای آن هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است. بدون تشخیص و مدیریت مناسب، حملات مکرر می‌توانند کیفیت زندگی و استقلال فرد در فعالیت‌های روزمره را به‌شدت محدود کنند.

بیماری منییر چیست؟

بیماری منییر اختلالی از گوش داخلی است که به نام پزشک فرانسوی، پروسپر منییر، نام‌گذاری شده است. گوش داخلی علاوه بر نقش در شنوایی، مسئول حفظ تعادل بدن نیز هست و از فضاهایی پر از مایعی به نام اندولنف تشکیل شده است. در بیماری منییر، به دلایلی که هنوز کاملا شناخته نشده، حجم یا فشار این مایع به‌طور غیرطبیعی افزایش می‌یابد (هیدروپس اندولنفاتیک) و عملکرد طبیعی گیرنده‌های شنوایی و تعادلی گوش داخلی را مختل می‌کند. این ترکیب علائم گاهی با عنوان سرگیجه و وزوز گوش منییر نیز شناخته می‌شود.

این بیماری معمولا در ابتدا یک گوش را درگیر می‌کند، هرچند در بخشی از بیماران طی سال‌ها گوش مقابل نیز ممکن است تحت تاثیر قرار گیرد. سیر بیماری متغیر است و شدت و تناوب حملات از فردی به فرد دیگر تفاوت زیادی دارد.

علائم بیماری منییر چیست؟

بیماری منییر با مجموعه‌ای از علائم مشخص می‌شود که معمولا هم‌زمان یا نزدیک به هم بروز می‌کنند:

• سرگیجهٔ چرخشی (ورتیگو): احساس ناگهانی چرخش خود فرد یا محیط اطراف، معمولا شدید و همراه با تهوع و استفراغ.
• وزوز گوش (تینیتوس): صدای زنگ، سوت یا خش‌خش در گوش مبتلا که پیش، حین یا پس از حمله تشدید می‌شود.
• کاهش شنوایی نوسانی: افتی که در مراحل اولیه بین حملات تا حدی بهبود می‌یابد، اما در بسیاری از بیماران به‌مرور پیش‌رونده و پایدار می‌شود.
• احساس پری یا فشار در گوش مبتلا، پیش از یا حین حمله.
• اختلال تعادل و بی‌ثباتی که می‌تواند تا چند روز پس از پایان حمله ادامه یابد.

حملات معمولا ۲۰ دقیقه تا چند ساعت طول می‌کشند و بدون هشدار قبلی رخ می‌دهند. در موارد پیشرفته و کمتر شایع، برخی بیماران دچار زمین‌خوردن ناگهانی بدون از دست دادن هوشیاری می‌شوند (حملهٔ سقوط تومارکین).

علل بیماری منییر چیست؟

علت قطعی بیماری منییر شناخته نشده است. نظریهٔ اصلی پذیرفته‌شده، تجمع بیش از حد مایع اندولنف در گوش داخلی است که فشار غیرطبیعی بر ساختارهای حسی وارد می‌کند. عوامل زیر در بروز یا تشدید این بیماری نقش دارند یا با آن مرتبط دانسته شده‌اند:

• اختلال در تخلیهٔ طبیعی مایع گوش داخلی به‌دلیل تنگی یا انسداد مجاری آناتومیک.
• واکنش‌های خودایمنی که در آن سامانهٔ ایمنی بدن به بافت گوش داخلی حمله می‌کند.
• سابقهٔ عفونت ویروسی گوش داخلی.
• زمینهٔ ژنتیکی و سابقهٔ خانوادگی بیماری منییر یا سایر اختلالات گوش داخلی.
• ارتباط با میگرن، به‌ویژه در افراد با سابقهٔ سردردهای میگرنی.
• ضربه به سر یا گوش در گذشته.

استرس روانی، مصرف زیاد نمک، کافئین، الکل و کم‌خوابی علت بروز بیماری نیستند، اما در بسیاری از بیماران به‌عنوان محرک تشدیدکنندهٔ حملات شناخته شده‌اند.

بیماری منییر چه زمانی خطرناک است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

سرگیجهٔ ناگهانی و شدید، به‌خصوص در اولین وقوع، نیازمند ارزیابی پزشکی است؛ زیرا علل متعددی، از اختلالات خوش‌خیم گوش داخلی تا مشکلات عصبی جدی‌تر، می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند. کاهش شنوایی پیش‌رونده یا وزوز گوش مداوم نیز از دلایل مراجعه به متخصص گوش، حلق و بینی است، حتی بدون سرگیجهٔ شدید همراه.

تشخیص و آغاز زودهنگام درمان می‌تواند به کندشدن روند کاهش شنوایی و کاهش تعداد حملات آتی کمک کند.

بیماری منییر چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص بیماری منییر عمدتا بر شرح حال دقیق از الگو و ویژگی‌های حملات استوار است، زیرا آزمایش اختصاصی واحدی برای تایید قطعی آن وجود ندارد. معیارهای بالینی پذیرفته‌شده معمولا شامل این موارد است: حداقل دو دورهٔ سرگیجهٔ خودبه‌خودی هرکدام به مدت ۲۰ دقیقه تا ۱۲ ساعت، کاهش شنوایی حسی‌عصبی مستندشده با آزمایش شنوایی‌سنجی در حداقل یکی از این دوره‌ها، و علائم شنوایی نوسانی مانند وزوز یا احساس پری در گوش مبتلا.

بررسی‌های تکمیلی زیر معمولا برای تایید تشخیص و رد سایر علل انجام می‌شود:

• ادیومتری (آزمایش شنوایی‌سنجی) برای بررسی الگو و میزان کاهش شنوایی.
• تست‌های عملکرد دهلیزی و تعادل مانند ویدئونیستاگموگرافی (VNG).
• تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) برای رد سایر علل سرگیجه، از جمله تومور عصب شنوایی.

نکته: چون هیچ آزمایش منفردی بیماری منییر را با قطعیت کامل تایید نمی‌کند، تشخیص معمولا نتیجهٔ بررسی هم‌زمان الگوی حملات، آزمایش شنوایی و رد سایر بیماری‌های مشابه است.

درمان بیماری منییر چگونه است؟

برای بیماری منییر درمان قطعی وجود ندارد و هدف اصلی درمان، کاهش تعداد، شدت و مدت حملات و حفظ شنوایی باقیمانده است. رویکرد درمانی معمولا مرحله‌به‌مرحله و متناسب با شدت بیماری در هر فرد انتخاب می‌شود.

در موارد کاهش شنوایی پیش‌رونده، سمعک می‌تواند کیفیت شنیدن را بهبود بخشد.

راه‌های پیشگیری از بیماری منییر

از آنجا که علت زمینه‌ای بیماری منییر به‌طور کامل شناخته نشده، پیشگیری قطعی از بروز آن ممکن نیست. با این حال، مدیریت محرک‌های شناخته‌شده می‌تواند از تعداد و شدت حملات در افراد مبتلا بکاهد:

• محدودکردن مصرف نمک در برنامهٔ غذایی روزانه.
• کاهش یا حذف کافئین و الکل، به‌ویژه در دوره‌های فعال بیماری.
• خواب کافی و منظم و مدیریت استرس روانی.
• ثبت روزانهٔ علائم برای شناسایی محرک‌های فردی هر بیمار.
• پیگیری منظم با متخصص گوش، حلق و بینی برای تنظیم درمان بر اساس روند بیماری.

حین وقوع حمله، نشستن یا دراز کشیدن فوری در مکانی امن، اجتناب از حرکات ناگهانی سر و خودداری از رانندگی یا کار با ماشین‌آلات تا فروکش‌کردن کامل علائم، از بروز آسیب‌های ثانویه جلوگیری می‌کند.

پرسش‌های متداول