پروستاتیت (التهاب پروستات)
اگر ادرار کردن ناگهان سوزان و دردناک شده، لگن یا بیضههایتان درد میکند و تب دارید، طبیعی است که نگران عفونت یا بزرگی پروستات شوید. پروستاتیت همیشه یک شکل ندارد و درمانش به نوع التهاب و وجود یا نبود عفونت بستگی دارد. شناخت نشانههای خطر کمک میکند بهموقع به متخصص کلیه و مجاری ادراری مراجعه کنید و دارو را خودسرانه مصرف نکنید.
پروستاتیت چیست؟
پروستات زیر مثانه و اطراف بخش ابتدایی مجرای ادرار قرار دارد. التهاب آن میتواند عفونی یا غیرعفونی باشد و مسیر ادرار و عملکرد جنسی را تحتتأثیر قرار دهد؛ بنابراین هر درد لگنی نسخهٔ یکسانی ندارد.
پزشکان معمولاً پروستاتیت را به چند گروه تقسیم میکنند: پروستاتیت حاد باکتریایی با شروع ناگهانی؛ پروستاتیت مزمن باکتریایی با عفونت عودکننده یا طولانی؛ و پروستاتیت مزمن یا سندروم درد مزمن لگنی که در آن ممکن است عفونت باکتریایی فعال پیدا نشود. نوع بیعلامت معمولاً هنگام بررسی مشکل دیگری کشف میشود و همیشه به درمان نیاز ندارد.
علائم پروستاتیت
نشانهها به نوع بیماری و شدت آن بستگی دارند. نوع حاد باکتریایی ممکن است با تب، لرز، بدندرد یا احساس بیماری عمومی همراه باشد. علائم شایع آن عبارتاند از:
- سوزش یا درد هنگام ادرار کردن و تکرر یا فوریت ادرار؛
- درد در ناحیهٔ بین کیسهٔ بیضه و مقعد، پایین شکم، کمر، کشالهٔ ران یا بیضه و گاهی هنگام انزال؛
- سخت شروع شدن جریان ادرار، ضعیف یا منقطع شدن آن؛
- احساس تخلیه نشدن مثانه یا احتباس ادرار.
در نوع مزمن، درد ممکن است دستکم سه ماه ادامه داشته باشد یا پس از بهتر شدن برگردد. در پروستاتیت مزمن باکتریایی علائم معمولاً خفیفترند، ولی عفونت ادراری میتواند تکرار شود. در سندروم درد مزمن لگنی، درد ممکن است با کشت منفی همراه باشد. منفی بودن کشت به معنی خیالی بودن درد نیست؛ حساس شدن اعصاب، گرفتگی عضلات کف لگن یا التهاب قبلی میتوانند نقش داشته باشند.
علائم ادراری بهتنهایی تشخیص را قطعی نمیکنند. عفونت مثانه یا مجرای ادرار، سنگ، بیماریهای منتقلشونده از راه جنسی و بزرگی خوشخیم پروستات هم میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
تفاوت پروستاتیت با بزرگی خوشخیم پروستات
بزرگی خوشخیم پروستات یا بیپیاچ، بزرگ شدن غیرسرطانی پروستات است که بیشتر با افزایش سن دیده میشود و بهتدریج خروج ادرار را دشوار میکند. پروستاتیت التهاب است و اگر باکتریایی باشد، عفونت نیز در آن نقش دارد. این دو بیماری میتوانند همزمان وجود داشته باشند، بنابراین از روی یک علامت نمیتوان یکی را جایگزین دیگری کرد.
| وضعیت | الگوی معمول علائم | نکتهٔ افتراقی |
|---|---|---|
| پروستاتیت حاد باکتریایی | شروع ناگهانی، سوزش و تکرر ادرار، درد لگن یا بیضه، تب و لرز | عفونت و التهاب باید سریع ارزیابی و درمان شود |
| پروستاتیت مزمن یا درد مزمن لگنی | درد عودکنندهٔ لگن، بیضه یا هنگام انزال، همراه یا بدون علائم ادراری | ممکن است کشت باکتری منفی باشد و درمان چندوجهی لازم شود |
| بزرگی خوشخیم پروستات | شروع تدریجی، جریان ضعیف، زور زدن، شبادراری یا تخلیهٔ ناکامل | تب و درد شدید معمولاً به نفع بزرگی سادهٔ پروستات نیست |
علل و عوامل خطر
در شکلهای باکتریایی، میکروبها معمولاً از مجرای ادرار یا عفونت دستگاه ادراری به پروستات میرسند. عفونت ادراری تکرارشونده، باقی ماندن ادرار، استفاده از سوند یا اقدامات روی مجاری ادراری میتواند احتمال آن را بیشتر کند. عفونتهای منتقلشونده از راه جنسی نیز در بعضی افراد نقش دارند و باید با شرححال و آزمایش بررسی شوند؛ هر پروستاتیت باکتریایی را نباید بدون بررسی به رابطهٔ جنسی نسبت داد.
در نوع مزمن، یک علت واحد برای همهٔ افراد پیدا نمیشود. عفونت یا التهاب قبلی، آسیب یا جراحی لگن، کشیدگی عضلات کف لگن، نشستن طولانی و فشار روانی ممکن است درد را شروع یا تشدید کنند. فشار روانی به معنای ساختگی بودن بیماری نیست؛ رسیدگی به اثر درد بر خواب، رابطهٔ جنسی و خلقوخو بخشی از درمان است.
تشخیص چگونه انجام میشود؟
پزشک دربارهٔ شروع علائم، تب و لرز، الگوی درد، عفونت ادراری، داروها، اقدامات اخیر روی مجاری ادراری و احتمال تماس جنسی پرخطر سؤال میکند. معاینهٔ شکم و اندام تناسلی و گاهی معاینهٔ انگشتی از راه مقعد انجام میشود. در شک به التهاب حاد، معاینه باید ملایم باشد و ماساژ شدید پروستات انجام نشود؛ این کار میتواند باکتریها را وارد خون کند.
آزمایشهای مورد نیاز برای هر فرد یکسان نیست، اما معمولاً شامل این موارد است:
- آزمایش و کشت ادرار، ترجیحاً پیش از شروع آنتیبیوتیک اگر وضعیت بیمار اجازه دهد؛ کشت به انتخاب داروی مناسب کمک میکند.
- آزمایش خون برای بررسی التهاب یا عفونت؛ در تب و بدحالی شدید ممکن است کشت خون هم لازم باشد.
- آزمایش عفونتهای منتقلشونده از راه جنسی، در صورت مطرح بودن در شرححال یا معاینه.
- اندازهگیری ادرار باقیمانده پس از تخلیه با سونوگرافی، بهویژه در جریان ضعیف.
- سونوگرافی یا تصویربرداری تکمیلی در صورت شک به آبسه، انسداد، سنگ یا عارضه؛ این بررسی بهتنهایی تشخیص را ثابت نمیکند.
آزمایش پیاسای در التهاب حاد ممکن است موقتاً بالا برود و در همان زمان برای نتیجهگیری دربارهٔ سرطان پروستات قابلاعتماد نباشد. پزشک زمان مناسب تفسیر یا تکرار آن را پس از فروکش کردن التهاب مشخص میکند.
درمان و مدیریت پروستاتیت
درمان بر پایهٔ نوع پروستاتیت، شدت علائم، نتیجهٔ کشت و بیماریهای زمینهای تنظیم میشود. برای درد لگنی، برنامهٔ ترکیبی معمولاً بهتر از تکیه بر یک دارو است.
درمان نوع باکتریایی
در پروستاتیت حاد باکتریایی، آنتیبیوتیک باید سریع و با نسخه شروع شود. نمونههایی مانند سیپروفلوکساسین یا لووفلوکساسین در برخی شرایط به کار میروند، اما انتخاب دارو به میکروب، مقاومت، عملکرد کلیه و تداخل دارویی بستگی دارد. این داروها برای همه مناسب نیستند. در عفونت مرتبط با عامل خاص منتقلشونده از راه جنسی، داکسیسایکلین یا آزیترومایسین فقط با نظر پزشک و بر اساس آزمایش انتخاب میشوند.
دورهٔ درمان در پروستاتیت مزمن باکتریایی معمولاً از نوع حاد طولانیتر است و گاهی چند هفته ادامه پیدا میکند. قطع زودهنگام یا جابهجایی خودسرانهٔ آنتیبیوتیک میتواند عفونت را برگرداند یا مقاومت ایجاد کند. در عفونت شدید، افت فشار یا نشانههای انتشار عفونت، بستری و درمان وریدی لازم میشود.
کنترل درد و علائم ادراری
برای درد و تب، استامینوفن یا در افراد مناسب ایبوپروفن و ناپروکسن کمککنندهاند. در بیماری کلیه، زخم معده، بیماری قلبی یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون، پیش از مصرف آنها مشورت کنید. تامسولوسین یا سیلودوسین گاهی برای دشواری ادرار تجویز میشوند؛ افت فشار و سرگیجه از عوارض احتمالی آنهاست.
در سندروم درد مزمن لگنی، وقتی عفونت اثبات نشده است، آنتیبیوتیک طولانیمدت معمولاً راهحل اصلی نیست. پزشک ممکن است داروی ضد درد، فیزیوتراپی کف لگن، حمام آب گرم، تمرین آرامسازی یا مشاورهٔ روانشناختی را بر اساس علائم پیشنهاد کند. این توصیه جایگزین بررسی جسمی نیست.
کارهایی که در خانه میتواند علائم را کمتر کند
مایعات کافی بنوشید، مگر اینکه محدودیت مایعات داشته باشید. اگر قهوه، چای پررنگ، الکل یا غذای تند سوزش را بیشتر میکند، موقتاً مصرفش را کم کنید. ادرار را طولانی نگه ندارید، یبوست را درمان کنید و در صورت تشدید درد با نشستن، زمان آن را کاهش دهید. حمام آب گرم میتواند آرامشبخش باشد، اما ماساژ پروستات در مرحلهٔ حاد و جایگزین کردن درمان گیاهی با آنتیبیوتیک توصیه نمیشود.
تب بالا یا لرز همراه با علائم ادراری، و بهویژه ناتوانی کامل در ادرار کردن، نیازمند ارزیابی فوری است. گیجی، ضعف شدید، غش، تند شدن تنفس، درد شدید پایین شکم، استفراغ مکرر یا خون واضح در ادرار میتواند نشانهٔ عفونت شدید یا عارضه باشد؛ در این وضعیت منتظر اثر درمان خانگی نمانید.
پیگیری درمان
تب و حال عمومی باید پس از شروع درمان رو به بهبود برود، اما درد و علائم ادراری ممکن است دیرتر آرام شوند. اگر تا حدود ۴۸ ساعت بهبودی آغاز نشد یا علائم بدتر شد، برای بازبینی تشخیص و دارو اقدام کنید. در صورت حساسیت، درد تاندون، بیحسی یا تپش قلب، با پزشک هماهنگ کنید.
عوارض و نکات مهم
پروستاتیت درماننشده یا شدید میتواند به احتباس ادرار، عفونت مکرر، التهاب اپیدیدیم یا بیضه، آبسهٔ پروستات و در موارد شدید انتشار عفونت به خون منجر شود. نوع مزمن ممکن است درد هنگام انزال، اختلال خواب و فرسودگی روانی ایجاد کند. درد طولانیمدت را پنهان نکنید یا فقط با مسکنهای مکرر تحمل نکنید.
وجود علائم پروستاتیت بهتنهایی به معنی سرطان نیست، اما علائم ادراری و خون در ادرار علتهای گوناگونی دارند و باید بررسی شوند. آنتیبیوتیک، بزرگی خوشخیم پروستات را درمان نمیکند.
نام همهٔ داروها، حساسیتها، بیماریهای کلیوی و داروهای همیشگیتان را به پزشک بگویید. اگر قرار است کشت ادرار انجام شود، پرسیدن دربارهٔ زمان نمونهگیری پیش از نخستین دوز آنتیبیوتیک میتواند به انتخاب دقیقتر درمان کمک کند.
پیشگیری
برای همهٔ انواع پروستاتیت راه پیشگیری قطعی وجود ندارد، بهخصوص وقتی علت درد مزمن روشن نیست. با این حال، مایعات کافی، نگه نداشتن طولانی ادرار، درمان کامل عفونتهای ادراری و پرهیز از سوندگذاری غیرضروری میتواند خطر عفونت باکتریایی را کمتر کند. در صورت احتمال عفونت منتقلشونده از راه جنسی، کاندوم، آزمایش بهموقع و درمان شریک جنسی طبق نظر پزشک مهم است.
فعالیت بدنی متعادل، پیشگیری از یبوست و وقفه در نشستن طولانی مفید است. با برگشت علائم، بهجای تکرار خودسرانهٔ آنتیبیوتیک، کشت و ارزیابی تخصصی انجام دهید؛ هر عود الزاماً همان عفونت قبلی نیست.
- پروستاتیت میتواند حاد و باکتریایی، مزمن باکتریایی یا مزمنِ همراه با درد لگنی و بدون عفونت قابلاثبات باشد.
- سوزش و تکرر ادرار، درد لگن یا بیضه و در نوع حاد تب از نشانههای مهماند.
- تب بالا، لرز شدید یا احتباس کامل ادرار، مراجعهٔ فوری میخواهد.
- کشت ادرار و معاینه به انتخاب درمان کمک میکنند؛ آنتیبیوتیک را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.
- در درد مزمن، درمان چندوجهی و پیگیری منظم معمولاً از یک داروی واحد مفیدتر است.
سوالات متداول
آیا پروستاتیت همان بزرگی خوشخیم پروستات است؟
خیر. پروستاتیت التهاب پروستات است و ممکن است عفونی باشد؛ بزرگی خوشخیم، بزرگ شدن غیرسرطانی غده است. علائمشان همپوشانی دارد و تشخیص با شرححال، معاینه و آزمایش انجام میشود.
آیا هر پروستاتیتی به آنتیبیوتیک نیاز دارد؟
خیر. پروستاتیت باکتریایی به آنتیبیوتیک نیاز دارد، اما در سندروم درد مزمن لگنی ممکن است عفونت وجود نداشته باشد و درمان بر کنترل درد، علائم ادراری و گرفتگی عضلات کف لگن متمرکز شود. تصمیم دربارهٔ دارو با پزشک است.
آیا پروستاتیت به شریک جنسی منتقل میشود؟
خودِ التهاب پروستات معمولاً بیماری مسری محسوب نمیشود، اما بعضی عفونتهای منتقلشونده از راه جنسی میتوانند عامل آن باشند. اگر این احتمال مطرح باشد، آزمایش، استفاده از کاندوم و درمان شریک جنسی طبق نظر پزشک اهمیت دارد.
درمان پروستاتیت چقدر طول میکشد؟
مدت درمان به نوع بیماری و پاسخ بدن بستگی دارد. در نوع حاد، تب ممکن است زودتر بهتر شود، اما درد دیرتر فروکش کند. نوع مزمن باکتریایی معمولاً دورهٔ طولانیتری میخواهد.
اگر بعد از مصرف آنتیبیوتیک هنوز درد داشتم چه کنم؟
خودسرانه دارو را تکرار یا عوض نکنید. اگر تا حدود ۴۸ ساعت بهبودی شروع نشد، علائم شدیدتر شد، تب برگشت یا ادرار بند آمد، برای ارزیابی فوری مراجعه کنید. پزشک ممکن است کشت، بررسی انسداد یا علتهای غیرعفونی درد را دوباره بررسی کند.
سلب مسئولیت پزشکی
این مطلب برای افزایش آگاهی است و جای تشخیص، نسخه یا معاینهٔ پزشک را نمیگیرد؛ در صورت علائم، بهویژه تب بالا یا ناتوانی کامل در ادرار کردن، با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.