سندرم قلب شکسته (تاکوتسوبو): علل، علائم و تفاوت آن با حمله قلبی

سندرم قلب شکسته ضعف ناگهانی و معمولا موقت در عملکرد بطن چپ قلب است که پس از استرس شدید عاطفی یا جسمی بروز می‌کند. علائم آن — درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس و تغییرات نوار قلب — تقریبا با حملهٔ قلبی یکسان است، هرچند سرخرگ‌های کرونر مسدود نیستند. نام علمی این سندرم کاردیومیوپاتی تاکوتسوبو است و بیشترین شیوع را در زنان یائسه دارد.

سندرم قلب شکسته چیست و چه تفاوتی با حمله قلبی دارد؟

در سندرم قلب شکسته، بخشی از عضلهٔ بطن چپ — معمولا نوک آن — ناگهان ضعیف می‌شود، در حالی که بقیهٔ بطن حتی قوی‌تر منقبض می‌شود؛ این الگو شکلی شبیه یک ظرف سنتی ژاپنی برای صید اختاپوس به قلب می‌دهد و نام این سندرم از همان ظرف گرفته شده است.

سندرم قلب شکسته و حملهٔ قلبی در مرحلهٔ اول تقریبا غیرقابل‌تشخیص‌اند: هر دو با درد سینه، تغییرات نوار قلب (ECG) و افزایش آنزیم‌های قلبی همراه‌اند، اما تفاوت در علت زمینه‌ای است. حملهٔ قلبی نتیجهٔ انسداد یک سرخرگ کرونر با پلاک و لخته است که بافت قلب را برای همیشه از بین می‌برد؛ در سندرم قلب شکسته سرخرگ‌های کرونر باز و سالم‌اند و ضعف عضلهٔ قلب احتمالا نتیجهٔ هجوم ناگهانی هورمون‌های استرس است، به همین دلیل عملکرد قلب طی چند هفته طبیعی می‌شود. تنها راه اطمینان از تشخیص، آنژیوگرافی کرونر است و هر فرد با علائم مشابه حملهٔ قلبی باید مثل یک اورژانس قلبی واقعی ارزیابی شود.

علائم سندرم قلب شکسته چیست؟

علائم سندرم قلب شکسته با علائم حملهٔ قلبی یکسان است و همین شباهت، تشخیص اولیهٔ آن را دشوار می‌کند:

• درد یا فشار ناگهانی در قفسهٔ سینه، که گاهی به بازو، شانه یا فک تیر می‌کشد
• تنگی نفس، حتی در حالت استراحت
• تعریق سرد، تهوع یا سرگیجه
• تپش قلب یا احساس نامنظم بودن ضربان
• در موارد شدیدتر، افت فشار خون یا غش

نشانهٔ راهنما — اما نه قطعی — فاصلهٔ زمانی کوتاه میان یک رویداد استرس‌زای شدید، مانند خبر مرگ یکی از نزدیکان، دعوای شدید یا حادثهٔ رانندگی، و شروع علائم قلبی است. با این حال، در بخشی از موارد هیچ محرک مشخصی شناسایی نمی‌شود.

چه چیزی باعث سندرم قلب شکسته می‌شود؟

مکانیسم دقیق سندرم قلب شکسته هنوز کامل شناخته نشده، اما فرضیهٔ اصلی حول هجوم ناگهانی هورمون‌های استرس مانند آدرنالین می‌چرخد که احتمالا به سلول‌های عضلهٔ قلب و عروق ریز آن آسیب موقت می‌رساند.

محرک‌های شایع شامل این موارد است:

• محرک‌های عاطفی: مرگ یا بیماری شدید یکی از عزیزان، طلاق، مشکلات مالی جدی، ترس یا دعوای شدید، حتی خبر خوش غیرمنتظره
• محرک‌های جسمی: جراحی، بیماری حاد، حملهٔ آسم، خونریزی یا سکتهٔ مغزی، عفونت شدید
• برخی داروها یا مواد محرک سیستم عصبی سمپاتیک

عامل خطر اصلی، جنسیت و سن است: بیشتر افراد مبتلا زنان بالای پنجاه سال و در دوران یائسگی‌اند، احتمالا چون افت استروژن اثر محافظتی آن بر عروق قلب را کم می‌کند. سابقهٔ اضطراب، افسردگی یا اختلالات عصبی هم می‌تواند احتمال بروز آن را افزایش دهد.

سندرم قلب شکسته چه زمانی خطرناک است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بیشتر موارد، سندرم قلب شکسته با مراقبت مناسب پیش‌آگهی خوبی دارد و عملکرد قلب کامل بازمی‌گردد. با این حال، در فاز حاد ممکن است عوارضی مانند افت شدید فشار خون، آریتمی خطرناک، تجمع لخته در نوک بطن یا شوک قلبی رخ دهد؛ به همین دلیل این سندرم باید از همان ابتدا مثل یک حملهٔ قلبی جدی گرفته شود.

سندرم قلب شکسته چگونه تشخیص داده می‌شود؟

چون علائم اولیه با حملهٔ قلبی یکسان است، ارزیابی همیشه با فرض بدترین حالت آغاز می‌شود. ابزارهای اصلی تشخیص:

• نوار قلب (ECG): تغییراتی شبیه حملهٔ قلبی نشان می‌دهد
• آزمایش خون: افزایش آنزیم قلبی (تروپونین)، معمولا کمتر از حد انتظار نسبت به شدت اختلال عملکرد قلب
• اکوکاردیوگرافی: الگوی مشخص ضعف نوک بطن چپ در کنار انقباض طبیعی یا قوی‌تر قاعدهٔ آن؛ همین الگو تشخیص را مشخص می‌کند
• آنژیوگرافی کرونر: تعیین‌کننده‌ترین آزمایش؛ نبود انسداد قابل‌توجه، سندرم قلب شکسته را از حملهٔ قلبی واقعی جدا می‌کند
• MRI قلب: در موارد مبهم به رد بیماری‌های دیگر مانند التهاب عضلهٔ قلب کمک می‌کند

نکته: بالا بودن نسبی سطح BNP (شاخص فشار بر عضلهٔ قلب) نسبت به تروپونین، سرنخی است که پزشک را به سمت سندرم قلب شکسته هدایت می‌کند، هرچند تشخیص قطعی هم‌چنان به آنژیوگرافی نیاز دارد.

درمان سندرم قلب شکسته چگونه است؟

درمان عمدتا حمایتی است؛ در بیشتر بیماران عملکرد قلب طی چند روز تا چند هفته خودبه‌خود بهبود می‌یابد. بستری در بخش قلب برای پایش ریتم و فشار خون در فاز حاد معمول است، چون خطر آریتمی در روزهای نخست بالاتر است.

برخی داروهای تقویت‌کنندهٔ انقباض قلب که در نارسایی قلبی معمولی مصرف می‌شوند، در این سندرم ممکن است اثر معکوس داشته باشند و انتخاب دارو باید با متخصص قلب باشد. ارزیابی و درمان اضطراب یا افسردگی زمینه‌ای هم بخشی از مراقبت کامل است.

پیشگیری از سندرم قلب شکسته چگونه ممکن است؟

چون بسیاری از موارد سندرم قلب شکسته با رویدادهای غیرمنتظرهٔ زندگی آغاز می‌شود، پیشگیری قطعی برای آن وجود ندارد. با این حال، چند اقدام می‌تواند خطر بروز یا تکرار آن را کم کند:

• مدیریت مزمن اضطراب، افسردگی یا استرس شدید با کمک روان‌پزشک یا روان‌شناس
• پیگیری منظم با متخصص قلب پس از یک دورهٔ قبلی این سندرم، برای بررسی احتمال تکرار
• کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند فشار خون بالا و اختلالات تیروئید که حساسیت قلب به هورمون‌های استرس را بیشتر می‌کنند
• در بیمارانی که سابقهٔ این سندرم را دارند، پزشک گاهی مصرف طولانی‌مدت بتابلوکر را برای کاهش احتمال بازگشت در نظر می‌گیرد، هرچند شواهد قطعی محدود است

بازگشت این سندرم در بخش کوچکی از بیماران، به‌ویژه در استرس مزمن یا زمینهٔ اضطرابی، گزارش شده است.

پرسش‌های متداول